Hướng tới mô hình hải quan hiện đại

Tại Lạng Sơn, việc ứng dụng công nghệ hiện đại củaChi cục Hải quan khu vực VIvào từng khâu nghiệp vụ không chỉ giải quyết hiệu quả áp lực thiếu hụt nhân sự mà còn kiến tạo một môi trường thông quan minh bạch, chuyên nghiệp, tạo động lực mạnh mẽ cho kinh tế biên mậu. Đặc biệt trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu gia tăng mạnh mẽ, yêu cầu cắt giảm thủ tục, rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả quản lý tại cửa khẩu đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Tại Đội Hải quan Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, nếu trước đây bộ phận làm thủ tục đối với tờ khai phương tiện cần tới 8 đến 12 người trực, thì nay con số này đã giảm xuống chỉ còn 4 đến 5 người. Từ khi phần mềm quản lý phương tiện vận tải xuất nhập cảnh đi vào hoạt động, toàn bộ quy trình từ khai báo trực tuyến đến xử lý dữ liệu đã được tự động hóa tối đa. Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã phục vụ gần 7.000 doanh nghiệp, đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu đạt trên 2,5 tỷ USD, tăng gần 60% so với cùng kỳ. Đặc biệt, số thu nộp ngân sách nhà nước đã vượt mốc 7.250 tỷ đồng, tăng 80% và vượt dự toán giao năm 2026.

Ông Ngô Lam Sơn, Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị cho biết:“Thời gian qua, đơn vịtrọng tâm triển khai với phương châm hành động đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI trong hoạt động thông quan XNK, coi đó là động lực, nền tảng, hướng tới mô hình hải quan hiện đại, chuyên nghiệp và minh bạch, góp phần đảm bảo dòng chảy thương mại thông suốt tại cửa khẩu quốc tế đường bộ lớn nhất cả nước. Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghịđã tích cực, chủ động đẩy mạnh ứng dụng các phần mềm, hệ thống CNTT trong công tác hải quan, từ khâu tiếp nhận, xử lý hồ sơ đến khau kiểm tra, giám sát hàng hóa".

Không chỉ riêng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, việc ứng dụng công nghệ vào quản trị dữ liệu đang được triển khai mạnh mẽ và đạt những kết quả tích cực tại hệ thống các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Trước yêu cầu giải quyết khối lượng công việc khổng lồ trong bối cảnh ngày càng tinh gọnbiên chế, Chi cục Hải quan khu vực VI đã nghiên cứu và đưa vào vận hành 6 phần mềm nghiệp vụ chuyên sâu kể từ tháng 7 năm nay.

Các hệ thống này bao phủ toàn diện từ quản lý phương tiện, giám sát kho bãi, thống kê dữ liệu cho đến kiểm soát xuất xứ và quyền sở hữu trí tuệ. Chỉ tính tiêng phần mềm Quản lý phương tiện vận tải đường bộ đã xử lý hơn 550.000 tờ khai trong 7 tháng qua. Cùng với đó, việc triển khai thanh toán điện tử bằng mã QR từ tháng 4/2026 đã ghi nhận hơn 200.000 tờ khai hoàn tất nghĩa vụ tài chính, đạt tỷ lệ 81% với số tiền khoảng 4,2 tỷ đồng.

Bà Nguyễn Thị Thu Nga, Phó Đội trưởng Hải quanGa đường sắt quốc tế Đồng Đăngcho biết, phương thức quản lý đã dịch chuyển hoàn toàn từ xử lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu, giúp cắt giảm các thành phần hồ sơ rườm rà và giải phóng hàng hóa nhanh chóng.

“Đối với hoạt động thông quan hàng hóa qua Ga đường sắt quốc tế Đồng Đăng, chuyển đổi số đang tạo bước chuyển rõ nét trong phương thức quản lý, từ xử lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu. Qua đó, giảm các khâu, thành phần hồ sơ và thao tác thủ công, rút ngắn thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp, góp phần đẩy nhanh tiến độ thông quan, giải phóng hàng hóa qua ga đường sắt quốc tế Đồng Đăng", bà Nga nói.

Thiết lập một hành lang thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm tuyệt đối yêu cầu quản lý nhà nước

Sức hút của mô hình hải quan số không chỉ nằm ở sự kết nối đồng bộ, thống nhất, mà còn góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao tính minh bạch, chính xác trong hoạt động hải quan, tạo thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp.

Ông Trần Quyết Thắng, đại diện một doanh nghiệp xuất nhập khẩu qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn đánh giá, trước đây, để hoàn thiện một bộ hồ sơ, doanh nghiệp có thể mất khoảng 30 phút, nhưng hiện nay chỉ mất hơn 1 phút nhờ các quy trình được số hóa. Các thông tin về doanh nghiệp và hàng hóa đều được cập nhật, thể hiện rõ trên hệ thống, giúp việc thực hiện thủ tục thuận tiện, nhanh chóng và minh bạch hơn.

Còn theo ông Đoàn Tuấn Anh, Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Chi Ma, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà là sự thay đổi tận gốc phương thức làm việc của lực lượng hải quan. Việc chuẩn hóa và xử lý thông tin trên môi trường số giúp giảm áp lực cho cán bộ, đồng thời thiết lập một hành lang thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm tuyệt đối yêu cầu quản lý nhà nước.

"Chúng tôi xác định, chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức làm việc của cán bộ hải quan. Vì vậy, đơn vị tăng cường khai thác các hệ thống nghiệp vụ điện tử, trao đổi, xử lý thông tin trên môi trường số; đồng thời từng bước chuẩn hóa, số hóa hồ sơ, dữ liệu phục vụ công tác quản lý, giám sát và kiểm tra hải quan. Mục tiêu là tạo môi trường làm thủ tục ngày càng nhanh chóng, thuận lợi cho doanh nghiệp, nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới" -Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Chi Ma - ông Đoàn Tuấn Anh khẳng định.

Từ số hóa quy trình đến kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng, chuyển đổi số tại các cửa khẩu Lạng Sơn đang từng bước tạo nên những thay đổi căn bản trong phương thức quản lý, điều hành. Khi thông tin được liên thông, thủ tục được rút gọn và tính minh bạch được nâng cao, hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng thuận lợi, hiệu quả. Đây không chỉ là bước tiến về công nghệ, mà còn là sự chuyển biến trong tư duy quản trị, tạo nền tảng để xây dựng mô hình hải quan số hiện đại, chuyên nghiệp, đồng hành cùng doanh nghiệp và góp phần thúc đẩy kinh tế biên mậu Lạng Sơn phát triển bền vững.