Những doanh nghiệp (DN) sớm thích ứng với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh sẽ có lợi thế lớn, khi các rào cản kỹ thuật môi trường của các thị trường như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản.Do vậy, chuyển đổi xanh, không chỉ là câu chuyện công nghệ hay chính sách, đó là sự thay đổi toàn diện về tư duy kinh doanh.

Chuyển đổi số là một quá trình, không phải đích đến

Từ thực tế của 1 DN khởi nghiệp, TS.Nguyễn Hữu Phước Nguyên, Tổng Giám đốc điều hành Selex Motors cho rằng, 1 DN khởi nghiệp nếu để đầu tư 1 nhà máy kết nối IoT toàn bộ, đồng bộ một cách tự động sẽ rất là khó khăn. Tuy nhiên, các DN phải nhận thức được vai trò của dữ liệu, việc thu thập các dữ liệu sản xuất mới có thể có những phân tích và hiểu hơn về quá trình sản xuất của DN, từ đó mới có thể cải tiến hiệu quả toàn bộ chuỗi sản xuất.

“Các DN phải nhận thức được vai trò của chuyển đổi số, từ đó chọn những khâu quan trọng nhất để tính đến số hóa từ truyền thống đến hiện đại, ngay từ cách thu thập dữ liệu có thể không theo tính thời gian thực nhưng theo từng ngày đã rất hữu ích. Nếu như chuyển đổi số mang lại lợi ích DN sẽ tìm cách để đầu tư vào và triển khai áp dụng, nhưng khó khăn nhất vẫn là nhận thức khi DN chưa nhìn thấy được lợi ích của chuyển đổi số”, ông Nguyên nêu quan điểm.

Ở góc độ hạ tầng năng lượng, ông Nguyễn Xuân Khải, Phó Giám đốc Trung tâm EVN-ICT cho biết, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình vận hành truyền thống sang hệ sinh thái số, từ văn phòng số, ERP, đến hệ thống SCADA/DCS bao phủ toàn bộ lưới điện quốc gia. Tỷ lệ trạm biến áp không người trực đã đạt 92,68% ở cấp 500 kV và 100% ở cấp 110 kV.

“Việc áp dụng UAV và AI giúp EVN tự động hóa công tác kiểm tra đường dây, giảm thời gian xử lý sự cố và nâng cao an toàn. Trong giai đoạn 2026 - 2030, EVN đặt mục tiêu hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, chuẩn hóa ngữ nghĩa và triển khai hạ tầng AI hiệu năng cao để tiến tới mô hình “EVN Thông minh”, ông Khải cho hay.

Với những thuận lợi, khó khăn từ DN và cơ quan quản lý đưa ra có thể nhận thấy, đa phần đều là những khó khăn mang tính chủ quan, các DN hoàn toàn có thể tự cải thiện được để làm sao giảm bớt khó khăn, giúp cho cái quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của DN nhanh hơn.

Ông Nguyễn An Sơn, Trưởng phòng Phát triển Dự án, Trung tâm tin học và Công nghệ số, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho rằng, các DN phải thay đổi nhận thức trong việc sẵn sàng đáp ứng quá trình chuyển đổi số. Cần xác định chuyển đổi số là một quá trình, không phải là đích đến, bởi công nghệ đang thay đổi hàng ngày.

“Hôm nay công nghệ có thể là mới, nhưng ngày mai có thể không còn mới nên DN phải nhận thức rõ ràng điều này diễn ra trong cả một quá trình chuyển đổi số. Từ nhận thức này mới sẵn sàng thay đổi, sửa đổi các quy trình sản xuất cũng như sửa đổi những quy định không còn phù hợp, làm sao áp dụng được bài học kinh nghiệm trong thực tiễn của hoạt động sản xuất kinh doanh của DN mình”, ông Sơn khẳng định.

Thị hiếu tiêu dùng xanh là mục tiêu đáp ứng

Chuyển đổi xanhđã trở thành “từ khóa” trọng yếu trong chiến lược phát triển của mọi nền kinh tế, khi thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ hướng tới phát triển bền vững. Với DN Việt Nam, đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc từ thị trường, còn là cơ hội kiến tạo những giá trị mới, khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khẳng định EVFTAđang mở ra cánh cửa mới, giúp ngành dệt may Việt Nam giảm rủi ro thị trường, đồng thời hướng đến mô hình sản xuất xanh và bền vững hơn theo tiêu chuẩn châu Âu, bà Nguyễn Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Bắc Âu cho biết, thị trường EU bao gồm cả các nước Bắc Âu có giá trị chiến lược dài hạn nhờ tính ổn định, lợi thế từ EVFTA và nhu cầu cao đối với sản phẩm bền vững. “Thay vì cạnh tranh bằng giá, DN Việt Nam cần chuyển sang các dòng sản phẩm giá trị cao, truy xuất rõ nguồn gốc, đảm bảo tiêu chuẩn môi trường và lao động đúng với thị hiếu tiêu dùng xanh đang chi phối toàn bộ châu Âu. Để tận dụng được ưu đãi này, chính DN phải là người bước qua cánh cửa đó bằng năng lực xanh, bằng chiến lược và bằng uy tín. Khi đi vào hoạt động, các DN Việt Nam sẽ được hưởng lợi trực tiếp, vừa đáp ứng quy tắc xuất xứ EVFTA, vừa giảm phụ thuộc nhập khẩu và phát thải carbon”, bà Thúy khuyến nghị.

Ở nhóm giải pháp xanh cho công nghiệp thông minh, ông Nguyễn Hoàng Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông chia sẻ cách DN áp dụng mô hình “Chuyển đổi số và Xanh - Chuyển đổi AI” để vừa tối ưu năng lượng vừa nâng cao năng suất.

“Rạng Đông đã giảm tới 70% điện năng tiêu thụ trên mỗi đơn vị doanh thu và tự động hóa 72% dây chuyền. Đáng chú ý, DN đã tự phát triển robot thị giác (VGR) với chi phí chỉ bằng 1/5 so với hệ thống nhập khẩu”, ông Kiên thông tin đồng thời khẳng định các giải pháp AI như Vision Guided Robotics, Digital Twin hay Edge AI đã giúp DN nâng cao năng lực cạnh tranh ngay trong nước và trên thị trường quốc tế.

Những giải pháp trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp và quản lý năng lượng đang góp phần giúp các DN giảm chi phí, hạn chế rủi ro và tăng độ an toàn trong sản xuất. Điều này càng thể hiện rõ vai trò của công nghệ số và chuyển đổi xanh trong nâng cao năng suất, giảm phát thải và năng lực cạnh tranh cho DN, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, phù hợp định hướng phát triển toàn diện trong giai đoạn tới.