Các cơ quan đại diện ngoại giao của Mỹ tại Trung Đông đã được sơ tán khi cuộc xung đột với Iran mới bắt đầu, bao gồm những nơi từng là mục tiêu tấn công trong cuộc chiến, chẳng hạn như tại Israel.

Tờ New York Times ngày 25/8, đã dẫn một báo cáo nội bộ của Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết một số cơ quan đại diện của Mỹ đã bắt đầu khôi phục số lượng nhân viên phục vụ tại địa bàn về mức trước chiến tranh ngay trong tuần này. Đây là chỉ dấu cho thấy các biện pháp khẩn cấp từng được Mỹ ban bố đã được rút lại.

Các đại sứ quán Mỹ trên khắp Trung Đông đã phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp sau khi xung đột bùng phát vào tháng Hai. Nhân viên không thiết yếu cùng gia đình họ đã được sơ tán. Các biện pháp an ninh này ảnh hưởng đến các cơ quan đại diện tại Israel, Lebanon, Saudi Arabia, Qatar, Jordan, Oman, Iraq và Kuwait. Mặc dù các cuộc tấn công trả đũa của Iran chủ yếu nhắm vào Israel, nhưng các quốc gia lân cận cũng trở thành mục tiêu. Theo tài liệu của Bộ Ngoại giao Mỹ, số lượng nhân viên sẽ được khôi phục về mức tối đa tại Israel, Jordan và Oman. Trong khi Lebanon, nơi đầu tiên đón các nhà ngoại giao trở lại làm việc, sẽ bị giới hạn ở mức 85% trong thời gian đầu, tương đương với mức nhân sự tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia và Qatar. Tại Iraq, Kuwait và Bahrain, số nhân viên ngoại giao thời gian đầu sẽ chỉ ở mức 75% so với biên chế.

Từ chiến tranh tổng lực sang “trạng thái hậu xung đột”

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát từ tháng 2, kéo theo các cuộc tấn công qua lại trên phạm vi rộng tại Trung Đông. Mỹ đã phải sơ tán nhân sự không thiết yếu và gia đình khỏi nhiều cơ quan đại diện ngoại giao trong khu vực. Iran cũng cho thấy họ sẵn sàng mở rộng chiến trường, tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông.

Mặc dù tình hình Trung Đông vẫn căng thẳng và chưa có thỏa thuận hòa bình chính thức nào được ký kết giữa Mỹ, Israel và Iran, nhưng các hành động thù địch phần lớn chỉ dừng lại ở những sự cố riêng lẻ kể từ tháng Tư. Những điểm nóng còn lại chủ yếu liên quan đến eo biển Hormuz – tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Điều này tạo ra một trạng thái khá đặc biệt: xung đột chưa thực sự kết thúc, nhưng cũng không còn mang hình thái của một cuộc chiến tranh tổng lực. Việc Washington bắt đầu khôi phục nhân sự ngoại giao vì thế có thể được xem là bước đi nhằm chuyển từ trạng thái “khẩn cấp thời chiến” sang một định dạng quản lý xung đột kéo dài.

Một lý do quan trọng khác nằm ở sự thay đổi trong cách tiếp cận của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Sau nhiều tháng chiến sự, Washington dường như không còn coi việc tiếp tục các cuộc không kích quy mô lớn là phương án tối ưu.

Vấn đề không chỉ nằm ở hiệu quả quân sự. Một chiến dịch kéo dài sẽ tiếp tục tiêu hao vũ khí và nguồn lực của Mỹ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ Iran trả đũa các căn cứ quân sự, cơ sở năng lượng và đồng minh của Washington trong khu vực. Trong khi đó, một cuộc tấn công trên bộ vào Iran gần như không phải lựa chọn thực tế. Iran có lãnh thổ rộng lớn, địa hình phức tạp và một hệ thống chính trị - quân sự có khả năng thích nghi với sức ép. Một cuộc chiến trên bộ sẽ đòi hỏi Mỹ phải chấp nhận thương vong lớn và một cam kết quân sự kéo dài. Đây là điều không phù hợp với lợi ích chính trị của ông Trump, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Vì vậy, Washington đang chuyển sang “vũ khí kinh tế”.

Sau khi công bố cái gọi là “chiến tranh kinh tế”, chính quyền của Tổng thống Trump không chỉ nhằm vào Iran mà còn đe dọa trừng phạt các quốc gia và doanh nghiệp tiếp tục giao thương với Tehran. Mục tiêu là làm suy giảm nguồn thu, cô lập Iran khỏi hệ thống thương mại quốc tế và buộc Tehran phải quay lại bàn đàm phán. Đây là một canh bạc dài hơi hơn việc sử dụng bom đạn.

Quan điểm của người Mỹ giờ đây là: Nếu không thể đạt được mục tiêu bằng biện pháp quân sự, kế hoạch của ông Trump sẽ là làm tê liệt nền kinh tế Iran bằng cách cô lập quốc gia này. Tất nhiên, vẫn có những ý kiến ​​trái chiều về hiệu quả của cách tiếp cận này khi đối phó với một quốc gia đã chịu các lệnh trừng phạt kinh tế trong phần lớn 50 năm qua.

“Hạ nhiệt” không đồng nghĩa chiến tranh đã kết thúc

Quyết định đưa nhân sự tại các cơ quan đại diện ngoại giao Mỹ trở lại mức gần như trước thời điểm xảy ra xung đột cho thấy chính quyền Trump không dự báo sẽ có một cuộc xung đột quy mô lớn với Iran trong tương lai gần. Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là nguy cơ tái bùng phát xung đột đã bị loại bỏ hoàn toàn.

Các nhà ngoại giao Mỹ tại Trung Đông sẽ vẫn chuẩn bị kỹ lưỡng cho một đợt sơ tán khẩn cấp khác, đặc biệt là khi họ đã từng trải qua quy trình này chưa đầy 6 tháng trước.

Tổng thống Trump chắc chắn muốn tránh để tình hình xung đột leo thang thêm, và mức độ sẵn sàng của ông đối với các yêu cầu hành động quân sự của đồng minh Israel có lẽ sẽ thấp hơn so với hồi đầu năm. Động thái này cũng cho thấy ông Trump tin rằng sức ép kinh tế đang phát huy tác dụng, hoặc ít nhất là nước Mỹ cần thêm thời gian để đưa Iran trở lại bàn đàm phán. Liệu cách tiếp cận này có thành công hay không vẫn còn phải chờ xem, nhưng việc các nhà ngoại giao trở lại nhiệm sở là tín hiệu gửi tới Iran rằng Mỹ không có kế hoạch lặp lại kịch bản của tháng Hai trong thời gian tới.