Với em gái ông, hành trình ấy không chỉ khép lại mười năm ròng rã đi tìm mộ anh, mà còn là ngày bà lần đầu tiên được đặt một bát cơm trước người anh mình chưa từng kịp nhớ mặt.

"Em út chưa gặp lần nào... bỏ em út nhỏ quá... Anh về... em út mừng lắm rồi... Nhớ em út... anh ơi...",

Tiếng khóc của người phụ nữ vang lên bên hài cốt vừa được đưa lên khỏi lòng đất. Sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi, chị H'Wai Triêk cuối cùng cũng được gặp lại người anh trai – liệt sĩ Y Chông Triêk.

Ngày anh ra đi, chị mới chỉ là đứa trẻ chập chững biết đi. Ngày anh trở về, mái tóc em gái đã bạc. Hơn 50 năm, một bát cơm vẫn nằm trong lời hứa của người ở lại. Hôm nay, cuối cùng cũng có người để mời.

Ở buôn Trang Yôk, nhiều người biết H'Wai Triêk là người đàn bà hay đi tìm mộ liệt sĩ.Mười năm.Hễ nghe ở đâu có người từng sống trong vùng chiến sựchị lại tìm đến.Nghe ở đâu còn một nhân chứngchị lại lên đường.Có khi đi một mình.Có khi người con trai chở mẹ đi từ sáng đến tối.Không rõ đã bao nhiêu lần đi rồi trở về trong thất vọng.Nhưng người phụ nữ ấy chưa từng nghĩ đến chuyện dừng lại.Bởi chị luôn tin ở một nơi nào đóngười anh của mình vẫn đang chờ người nhà đến đón.

“10 năm nay đi tìm, em út không chịu bỏ người liệt sĩ, quyết tâm tìm có mộ mới được, không có mộ mình cũng buồn, đi gần thì đi một mình, đi xa thì có con chở, cứ đi liên miên thôi, cứ đi hỏi.”

Không ai còn nhớhai mẹ con H’Wai đã đi qua bao nhiêu con đường, qua bao nhiêu buôn làng.Ngay cả Y Lịch Triêk, cậu con trai thường đưa mẹ đi xa, cũng chỉ nhớ rằng, họ đã đi nhiều nơi trong tỉnh, ngoài tỉnh, tới nhiều gốc cây, đầu suối.

“Bên Đầm Ròn cũng đi tìm, bên Lắk cũng đi, đi 3 nơi mà không có kết quả, xong hôm bữa đi tiệc tùng, hai ông bác kia mới nói với ông cậu ở nhà, có chôn ông tên gì tên gì rồi ông cậu về nói, mẹ bảo chắc là cậu mình rồi. Hỏi thêm mấy người dân ở đó có tìm thấy gốc cây không đấy, thế là có gốc cây. Hôm nay vui, mừng, khó tả thấy được cậu rồi”-Y Lịch Triêk chia sẻ.

Một cái tên.Một gốc cây.Một ký ức.Sau hơn năm mươi năm mọi thứ tưởng đã bị thời gian xóa đi.Nhưng vẫn còn đó tấm lòng tha thiết của cô em gái và trí nhớ của những người từng chôn đồng đội.

Người đi trước đoàn tìm kiếm hôm ấylà ông Y Biêng N'Tơr.Năm xưa,ông chính là người đưa thi thể xã đội phó Y Chông Triêk lên bờ.Và cũng chính ông đã tự tay chôn người đồng đội của mình.

“Lúc mình chôn mình nhớ đồng chí đồng đội của mình, cúc áo này, áo này, mũ thì không có, nhớ cái nút áo, còn chân hai bên không thấy, kiểu gẫy hết rồi, nó trói tay nó bỏ xuống sông, dân đánh chài nhìn thấy mới báo bộ đội, bộ đội báo du kích nhận đồng chí của mình hay người khác, mình thấy đúng đồng chí của mình rồi”- ông Y Biêng nhớ lại.

Tám ngày.Đó là quãng thời gian người đồng đội nằm giữa dòng sông Krông Nô.Đến khi tìm thấy...các anh định đưa anh về căn cứ.Nhưng đường quá xa.Chiến sự quá ác liệt.Họ đành gửi anh lại dưới một gốc cây bên bờ sông.Không bia.Không dấu.Không một lời hẹn ngày trở lại.

Hơn nửa thế kỷ,dòng sông vẫn chảy.Đất thành rẫy cà phê.Có lầnlưỡi cuốc của người làm rẫy đã chạm đúng nơi anh nằm mà không biết.Đến hôm nay,những người lính Đội K51 lại tới đây. Họ cúi xuống, với cả công cụ và đôi bàn tay trần.

Đại úy Y Nhai Drao cho biết:“Đất này ngày xưa người ta trồng cà phê, đào bới một lần trúng rồi nhưng người ta không để ý. Đội K51 quy tập thì hài cốt chỉ còn xương thôi, không rõ là xương nào với xương nào vì nó lẫn lộn hết rồi, nên rất khó khăn cho việc xác minh xương nào với xương nào".

Dưới lớp đất vừa được tìm đến sau hàng chục năm xuôi ngược không chỉ là những mẩu xương.Đó là một người anh,một người đồng đội, đã chờ hơn nửa thế kỷđể được gọi đúng tên mình.

Thiếu tá Nguyễn Chí Tiến đội viên Đội K51 chia sẻ:“Khi tìm thấy các bác, thật sự thấy các bác nằm ở rừng núi rất là lạnh lẽo. Chúng tôi rất là xúc động, cũng không biết nói gì đưa được các bác về đó là điều mà trong trái tim chúng tôi cảm thấy rất vui mừng”.

Chiếc bao tử sĩ đã khép lại.Một cuộc tìm kiếm cũng khép lại.Nhưng với người em gái, đây mới là lần đầu tiên trong cuộc đời, chị biếtmình phải mang bát cơm này...đến đâu.

“Từ nay là yên tâm rồi. Anh chết sớm, không biết nhận ra anh, buồn quá, bỏ em từ nhỏ, bây giờ gặp xương, gặp chỗ chôn rồi, mừng lắm rồi”, chị HWai Triêk xúc động.

Có những người trở về sau chiến tranhbằng đôi chân của mình.Có những người trở vềtrên vai đồng đội.Còn người xã đội phó Y Chông Triêkphải mất hơn nửa thế kỷ mới trở về trong tiếng gọi "anh ơi" của cô em gái ngày anh ra đi còn chưa kịp nhớ mặt anh.