Phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với GS.TS Dương Xuân Ngọc - Ủy viên Hội đồng khoa học Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Giám đốc Học viện Báo chí Tuyên truyền.

Lấy kết quả thực hành làm thước đo để trị bệnh né tránh, hình thức

PV: Thưa ông, bước chuyển từ cụm từ "học tập và làm theo" sang "học tập và thực hành" trong Chỉ thị 07-CT/TW của Bộ Chính trị được đánh giá là một điểm mới rất quan trọng. Giáo sư có thể phân tích rõ hơn sự khác biệtgiữa hai khái niệm này?

GS.TS Dương Xuân Ngọc: Xem xét kỹ, việc sử dụng cụm từ "học tập và làm theo" trước đây đã bộc lộ những hạn chế nhất định. Thứ nhất, chưa phản ánh đúng tư tưởng Hồ Chí Minh về việc học. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đồng nhất quan điểmrằng học phải đi đôi với hành, lý luận nhất thiết phải gắn liền với thực tiễn. Cụm từ "học tập" đi riêng với "làm theo" vô hình trung đã tách rời giữa học và làm.

Thứ hai, đi ngược lại lý thuyết giáo dục hiện đại.Bản chất của học tập hiện đại không dừng lại ở việc nghe giảng hay tiếp thu thụ động, mà là "học thông qua làm" và "làm để mà học". Việc học qua thực hành giúp con người hiểu sâu, nhớ lâu và ngay lập tức áp dụng được vào công việc.

Thứ ba, khái niệm "làm theo" mang tính thụ động. Nói "làm theo" dễ khiến người ta rơi vào trạng thái rập khuôn, thiếu bứt phá, không dám tư duy vượt giới hạn và mãi chỉ là "cái bóng" của thế hệ đi trước. Điều này trái ngược với đạo lý truyền thống "con hơn cha là nhà có phúc" - thế hệ sau phải kế thừa và phát triển vượt trội hơn thế hệ trước.

Vì vậy, việc chuyển sang cụm từ "học tập, thực hành" hoàn toàn phù hợp với chuẩn mực phát triển hiện nay, đó là vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện thực tiễn sinh động của Việt Nam.

PV: Trong Chỉ thị 07-CT/TW, Bộ Chính trị đã nhìn thẳng vào sự thật khi chỉ rõ tình trạng học tập còn mang tính hình thức, chưa chuyển biến từ nhận thức thành hành động, thậm chí vẫn còn hiện tượng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến những căn bệnh này tồn tại dai dẳng qua nhiều năm?

GS.TS Dương Xuân Ngọc: Tình trạng này kéo dài xuất phát từ một số căn nguyên cốt lõi: Chúng ta vẫn còn bị nặng nề bởi chủ nghĩa hình thức và bệnh thành tích; xã hội chưa thực sự tạo ra bước chuyển căn bản trong việc lấy thực tiễn làm thước đo của chân lý.

Nhiều nơi chưa gắn kết chặt chẽ giữa học tập, thực hành với nhiệm vụ chính trị thực tế của cơ quan, đơn vị và cá nhân. Cùng với đó, cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá còn thiếu hiệu quả, chưa tạo đủ áp lực để biến thành động lực thay đổi.

Trước đây, việc "học tập và làm theo" chưa có khung tiêu chí định lượng cụ thể để đo đếm kết quả, dẫn đến thiếu những chuyển biến tích cực. Từ đó, một bộ phận cán bộ phát sinh tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, chọn giải pháp né tránh, an toàn.

Để giải quyết triệt để, giải pháp căn cơ là phải dùng kết quả thực hành, hiệu quả công việc thực tế và mức độ hài lòng của nhân dân làm thước đo tối thượng. Chỉ khi có được những tiêu chí định lượng rõ ràng này, chúng ta mới quét sạch được bệnh hình thức. Đây chính là chìa khóa để Chỉ thị 07-CT/TW khắc phục triệt để những hạn chế, tồn tại.

Phương pháp Hồ Chí Minh là kim chỉ nam

PV: Một nét mới nổi bật của Chỉ thị 07-CT/TW là nhấn mạnh yếu tố "phương pháp Hồ Chí Minh". Trong thời đại chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, việc vận dụng phương pháp và phong cách của Bác cần được triển khai như thế nào để giải quyết các bài toán thực tiễn ở cơ sở?

GS.TS Dương Xuân Ngọc: Yếu tố cốt lõi là phải kết hợp hài hòa giữa tư tưởng đổi mới hiện đại với nguyên tắc kinh điển: "Gần dân, trọng dân, hiểu dân và vì dân". Đội ngũ cán bộ phải thành thạo việc ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa hiệu quả quản lý, nhưng mọi quyết sách ban ra đều phải bắt nguồn từ hơi thở thực tiễn và đáp ứng đúng nhu cầu của nhân dân, doanh nghiệp. Tuyệt đối tránh tâm lý ỷ lại, phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ AI tư vấn mà xa rời tình hình thực tế.

Tại cấp cơ sở, cần đẩy mạnh đối thoại trực tiếp lẫn qua nền tảng số để lắng nghe dân; xử lý công việc với tinh thần nhanh chóng, công khai, minh bạch, lấy sự hài lòng của dân làm thước đo chất lượng.

Chúng ta phải xác định rõ ranh giới: Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn phương pháp Hồ Chí Minh mới là kim chỉ nam định hướng để chuyển đổi số phục vụ nhân dân một cách thực chất, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và củng cố sự đồng thuận xã hội.

PV: Cụ thể hơn, phương pháp Hồ Chí Minh nên được mỗi cán bộ, đảng viên cụ thể hóa thế nào trong công việc hằng ngày, thưa ông?

GS.TS Dương Xuân Ngọc: Phương pháp Hồ Chí Minh cần được thực hành tự giác qua 4 phương diện hằng ngày: Điều tra, nắm chắc thực tiễn. Luôn tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Làm việc khoa học, dân chủ và tuân thủ pháp luật. Thực hiện nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm", kiểm tra đến cùng kết quả thực hiện; công minh trong khen thưởng và xử lý vi phạm.

Nói đi đôi với làm. Lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo công việc; nghiêm túc tự phê bình và cầu thị lắng nghe các ý kiến phản biện để kịp thời điều chỉnh.

Kết hợp công nghệ với tinh thần gần dân. Tận dụng chuyển đổi số để nâng cao năng lực công vụ nhưng tuyệt đối không xa rời thực tiễn, không lơ đễnh mục tiêu vì dân.

PV: Thưa Giáo sư, để việc thực hành theo Bác gắn kết chặt chẽ với các phong trào thi đua yêu nước, tạo động lực khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, chúng ta cần tập trung vào những giải pháp nào?

GS.TS Dương Xuân Ngọc: Chúng ta cần tập trung thực hiện quyết liệt 2 điểm then chốt. Một là, gắn trực tiếp phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh vào việc giải quyết triệt để từng vấn đề cụ thể, nổi cộm tại từng cơ quan, địa phương. Mọi phong trào thi đua phải có mục tiêu rõ ràng, sản phẩm cụ thể, kết quả đo đếm được và được kiểm chứng bằng sự hài lòng của người dân.

Hai là, chủ động phát hiện, biểu dương và nhân rộng những tấm gương thực hành bình dị nhưng có sức lay động, lan tỏa mạnh mẽ. Song song đó là xử lý nghiêm minh những cá nhân có hành vi cản trở, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Chỉ khi làm được những điều này, chúng ta mới khơi dậy trọn vẹn khát vọng tự cường, tinh thần tự hào dân tộc, quyết tâm xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc đúng như kỳ vọng của Chỉ thị 07-CT/TW.

PV: Xin cảm ơn GS.TS!