Đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) phản ánh, giá vật liệu xây dựng đặc biệt là giá cát tăng mạnh,có thời điểm tăng hơn 40%, gây áp lực lớn lên chi phí và tiến độ các dự án đầu tư công. Trước thực tế này, đại biểu kiến nghị,các địa phương cần công bố chỉ số giá vật liệu xây dựng hàng tháng sát với diễn biến thị trường, tạo cơ sở cho nhà thầu điều chỉnh hợp đồng phù hợp.

Đồng thời, cần áp dụng hợp đồng có hệ số điều chỉnh giá và các hợp đồng đầu tư công phải quy định rõ cơ chế bù giá, bảo đảm minh bạch, phản ánh đúng biến động thực tế của thị trường vật liệu.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất tiếp tục chuẩn hóa quy trình kỹ thuật để sử dụng đại trà cát biển trong san lấp cao tốc tại các khu vực không ảnh hưởng đến đất nông nghiệp. Đối với những khu vực địa chất yếu như Đồng bằng sông Cửu Long, cần nghiên cứu chuyển từ đắp nền bằng cát sang xây dựng cầu cạn, qua đó giảm nhu cầu cát từ 30 -50%, đồng thời nâng cao độ bền và khả năng thoát lũ.

Đại biểu cũng kiến nghị xây dựng hệ thống dữ liệu số về trữ lượng cát, đá toàn vùng để điều phối linh hoạt giữa các địa phương, ưu tiên cho các dự án trọng điểm quốc gia.

Giai đoạn 2026 -2030, với đặc thù khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có nền đất yếu, địa hình chia cắt, yêu cầu đặt ra là phải sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư công quy mô lớn. Theo kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm, tổng vốn đầu tư công trung hạn dự kiến đạt khoảng 8,22 triệu tỷ đồng.

Để nguồn vốn này phát huy hiệu quả, đại biểu Tô Ái Vang đề xuất thực hiện nghiêm nguyên tắc “vướng ở đâu, tháo gỡ ở đó”, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cấp, từng cơ quan. Khi đã phân cấp, phân quyền thì địa phương phải chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao. Với những vướng mắc từ Nghị định, Thông tư, cơ quan ban hành phải kịp thời sửa đổi, không né tránh; các bộ, ngành cần chủ động lắng nghe, đồng hành cùng địa phương.

Ở tầm vĩ mô, Chính phủ cần hoàn thiện hành lang pháp lý, đồng thời chủ động kiến nghị Quốc hội điều chỉnh các quy định, hoặc áp dụng cơ chế đặc thù để khơi thông các dự án tồn đọng, hạn chế lãng phí, thất thoát nguồn lực.

Một giải pháp quan trọng khác là thành lập các tổ công tác đặc biệt đối với các dự án lớn, có vai trò tạo đòn bẩy phát triển vùng và liên kết vùng. Các tổ này cần đủ thẩm quyền, trực tiếp xuống hiện trường để nắm bắt thực tế, từ đó kịp thời tháo gỡ khó khăn thay vì chỉ xử lý qua báo cáo.

Đại biểu cũng đề xuất đổi mới phương thức lập kế hoạch đầu tư công trung hạn, theo hướng ưu tiên bố trí vốn cho các địa phương có tỷ lệ dự án sẵn sàng cao. Việc cập nhật tiến độ chuẩn bị đầu tư lên hệ thống giám sát quốc gia sẽ giúp Chính phủ điều hành linh hoạt hơn. Thực tế cho thấy, giai đoạn chuẩn bị chỉ chiếm khoảng 30% thời gian nhưng quyết định tới 70% sự thành công của dự án.

Nhấn mạnh vai trò của đầu tư công trong giai đoạn tới, đại biểu cho rằng thúc đẩy giải ngân không chỉ là mục tiêu tài chính mà còn là “mệnh lệnh” nhằm kích hoạt toàn bộ hệ thống kinh tế, tạo động lực tăng trưởng trong bối cảnh mới.

Bên cạnh các giải pháp từ thực tiễn, ở góc nhìn khác đại biểu Đoàn Thị Lê An (đoàn Cao Bằng) tập trung vào việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi để bảo đảm hiệu quả đầu tư công. Bày tỏ sự đồng tình với kết quả đầu tư công giai đoạn 2021–2025 và kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030, đại biểu đánh giá, trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, Chính phủ đã điều hành quyết liệt, coi đầu tư công là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Cơ cấu chi ngân sách cho đầu tư phát triển chuyển dịch theo hướng tích cực, nguồn lực được bố trí tập trung hơn, từng bước khắc phục tình trạng dàn trải, lãng phí; đồng thời nâng cao tính tự chủ, trách nhiệm của các cấp, các ngành; việc phân bổ vốn cơ bản bám sát chủ trương của Đảng và Nghị quyết của Quốc hội.

Tuy nhiên, theo đại biểu, kết quả này vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng. Tình trạng giải ngân chậm, không đồng đều giữa các bộ, ngành, địa phương vẫn tồn tại; có nơi “có vốn nhưng không tiêu được”, phản ánh những điểm nghẽn từ thể chế đến năng lực thực thi.

Từ đó, đại biểu kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư; đồng thời khơi thông tâm lý e ngại, sợ sai, tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Liên hệ thực tiễn, đại biểu nêu rõ dự án cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) -Trà Lĩnh (Cao Bằng) đang đối mặt nguy cơ gián đoạn tiến độ và nguồn vốn. Đây là tuyến giao thông có ý nghĩa chiến lược, không chỉ kết nối hạ tầng mà còn mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy thương mại biên giới, du lịch, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét đưa dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh giai đoạn 2 vào danh mục dự án chuyển tiếp của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời có cơ chế ưu tiên bố trí nguồn lực đủ mạnh, ổn định để bảo đảm triển khai liên tục, thông suốt.

Đại biểu khẳng định, với sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, sự vào cuộc của địa phương, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự đồng thuận của Nhân dân, những khó khăn, vướng mắc sẽ từng bước được tháo gỡ, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công trong giai đoạn tới.