Doanh nghiệp vẫn khó khăn khithủ tục hành chính qua nhiều tầng nấc

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Khánh Ngọc - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho biết, trong giai đoạn vừa qua và đặc biệt bước sang nhiệm kỳ 2026-2031, dưới sự lãnh đạo sâu sát của Đảng, sự điều hành quyết liệt của Chính phủ, công cuộc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh đã đạt được những bước tiến quan trọng.

Tuy nhiên, từ thực tiễn phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp và qua công tác tư vấn pháp lý của giới luật gia, ông Ngọc cho rằng, doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Đó là tình trạng quy định pháp luật ngày càng nhiều sửa đổi, bổ sung liên tục còn chồng chéo; thiếu thống nhất, trong khi đó các quy định về giải thích, áp dụng pháp luật không đồng bộ dẫn tới những quy định pháp luật không đạt được mục tiêu, chính sách đề ra; thủ tục hành chính qua nhiều tầng nấc; yêu cầu cung cấp hồ sơ giấy tờ của chính cơ quan Nhà nước cấp nhiều lần hoặc những bất cập trong khâu thực thi tại một số cơ quan công quyền.

"Những "điểm nghẽn" này làm gia tăng chi phí tuân thủ, thời gian và rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ nguồn lực và mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", ông Ngọc phát biểu.

Hoàn thiện các quy định pháp luật gắn liền với tư duy quản lý kiến tạo phát triển

Ông Ngọc nhấn mạnh, xóa bỏ các rào cản thể chế và thủ tục hành chính chính không cần thiết là cách thiết thực để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đưa thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia.

Từ góc nhìn pháp lý và thực tiễn hoạt động của Hội Luật gia Việt Nam, ông Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh,để việc cắt giảm thủ tục hành chính thực sự đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp nhưng không buông lỏng quản lý trong giai đoạn 2026-2030, cần thiết tăng cường trao đổi, thảo luận giữa cơ quan xây dựng pháp luật và cộng đồng doanh nghiệp để hiểu đúng bản chất, vị trí, vai trò của thủ tục hành chính, từ đó tìm ra "điểm cân bằng".

Theo đó cầnrà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật gắn liền với tư duy quản lý kiến tạo phát triển. Các bộ, ngành, cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các điều kiện kinh doanh, kiên quyết bãi bỏ những giấy phép con chồng chéo, bất hợp lý, không còn phù hợp với thực tiễn. Cơ quan nhà nước phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, coi sự hài lòng của doanh nghiệp và người dân làm thước đo chất lượng hoạt động, hoàn thành nhiệm vụ. Thủ tục hành chính là cần thiết khi thực hiện đúng giúp người dân, doanh nghiệp thực hiện hiệu quả các quyền và nghĩa vụ của mình. Nhưng cũng không đặt vấn đề ở thái cực cắt giảm tất cả thủ tục hành chính.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và nâng cao trách nhiệm thực thi. Công cuộc cắt giảm thủ tục hành chính chỉ thực sự hiệu quả khi gắn liền với quá trình chuyển đổi số quốc gia, kết nối và khai thác dữ liệu liên thông giữa các cơ quan, tránh tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp thông tin nhiều lần, cung cấp thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Đồng thời, phải đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, nhũng nhiễu, gây phiền hà trong thực thi công vụ.

Thứ ba, phát huy mạnh mẽ vai trò phản biện xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Hội Luật gia các cấp, các chuyên gia pháp lý cần sát cánh cùng các hiệp hội doanh nghiệp để lắng nghe, nhận diện kịp thời những "điểm nghẽn", vướng mắc từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Thông qua hoạt động tham gia xây dựng pháp luật, phản biện xã hội và tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật, Hội sẽ tích cực kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch của hệ thống pháp luật.

Thứ tư, đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ pháp lý thiết thực cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các trung tâm tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý thuộc hệ thống Hội cần tăng cường đồng hành, hướng dẫn, hỗ trợ pháp lý miễn phí, giúp doanh nghiệp hiểu đúng và thực hiện hiệu quả các quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của mình nhằm phòng ngừa rủi ro, giải quyết tranh chấp hiệu quả từ cơ sở, qua đó tiếp thêm niềm tin và động lực để cộng đồng doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất.

Còn theo bàNgô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật của cơ quan nhà nước mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bà Tuyết cho biết, đến nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cắt giảm 22 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tương ứng 44,9%; giảm 349 điều kiện kinh doanh, tương ứng 41,31%.

Về thủ tục hành chính, tổng số thủ tục được cắt giảm, đơn giản hóa là 629, giúp rút ngắn 9.007 ngày giải quyết, tương ứng 54,04% thời gian thực hiện. Chi phí tuân thủ giảm 5.318 tỷ đồng, tương ứng 54,81% so với năm 2024.

Bên cạnh đó, Bộ đã phân cấp 119 thủ tục hành chính, đưa tỉ lệ thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp bộ xuống còn 27,16%.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cắt giảm thủ tục hành chính cần đi cùng với đổi mới phương thức quản lý nhà nước, trong đó chú trọng phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá rủi ro.

Bà Tuyết cho rằng, cải cách không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Thay vào đó, cơ quan nhà nước cần tập trung nguồn lực kiểm tra, giám sát vào những lĩnh vực và đối tượng có nguy cơ cao; đồng thời tận dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu để giảm các yêu cầu xác nhận, chứng nhận không cần thiết.

"Những thông tin cơ quan nhà nước đã có cần được khai thác, chia sẻ thay vì yêu cầu doanh nghiệp kê khai nhiều lần. Với các nội dung có thể kiểm soát bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, việc xây dựng thêm các lớp giấy phép cần được xem xét để tránh phát sinh gánh nặng tuân thủ", bà Tuyết nói.

Một nội dung khác được bà Tuyết nhấn mạnh là thay đổi cách thiết kế thủ tục hành chính, từ logic vận hành của cơ quan quản lý sang nhu cầu thực tế của người thực hiện thủ tục.

Theo đó, quy trình cần xác định rõ doanh nghiệp phải cung cấp những thông tin nào, cơ quan nhà nước đã có dữ liệu gì và bước xử lý nào thực sự cần thiết. Việc số hóa cũng không nên dừng ở đưa biểu mẫu giấy lên môi trường điện tử, mà phải gắn với tái cấu trúc quy trình, kết nối và chia sẻ dữ liệu. Mục tiêu là thực hiện nguyên tắc một lần cung cấp thông tin, nhiều lần sử dụng; một lần kê khai để nhiều cơ quan cùng khai thác; hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải nộp lại giấy tờ hoặc thực hiện các bước trung gian không cần thiết.

Bà Tuyết cho rằng kết quả không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng thủ tục đã cắt giảm, mà cần đo lường qua thời gian doanh nghiệp tiết kiệm được, mức giảm chi phí tuân thủ và khả năng mở rộng hoạt động kinh doanh. Phân cấp không chỉ là chuyển thẩm quyền mà phải đi kèm năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Tương tự, việc cắt giảm thủ tục cần hướng tới quản lý hiệu quả hơn, chuyển nguồn lực từ tiền kiểm đại trà sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm.

"Cải cách thủ tục hành chính sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp dễ làm thủ tục hơn, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp dễ đầu tư hơn, dễ sản xuất hơn, dễ mở rộng hoạt động hơn và cạnh tranh tốt hơn", bà Tuyết nhấn mạnh.