Từ ngày 1/8/2026, các quy định mới về cấp Giấy chứng nhậnxuất xứ hàng hóa (C/O) theo Thông tư số 26/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương chính thức có hiệu lực, tạo ra sự thay đổi về cơ quan cấp C/O, cơ chế phân cấp và quy trình thực hiện theo hướng đẩy mạnh phân quyền cho địa phương.

DN sốt ruột vì chứng nhậnxuất xứ

Việc chuyển giao phân cấp cho các địa phương thực hiện quy trình thủ tục cấp C/O làm khối lượng công việc tăng lên đáng kể. Tình trạng chung là tỷ lệ yêu cầu bổ sung hồ sơ, chứng từ còn cao, trong khi hệ thống điện tử bị giới hạn dung lượng, dẫn tới tình trạng quá tải khi DN cần tải dữ liệu. Một số trường hợp liên quan đến thay đổi địa giới hành chính, tên đơn vị hành chính hoặc cách thể hiện tên DN bằng tiếng Anh và tiếng Việt khiến thông tin chưa thống nhất.

Ông Lê Quang Trai, đại diện Công ty CP Mascopex chuyên xuất khẩu cà phê cho biết, trước đây thủ tục cấp C/O được giải quyết rất nhanh nhưng từ khi phân cấp về Sở Công Thương đã bị “nghẽn” khá lâu, có hồ sơ đã đợi 10 ngày vẫn chưa có kết quả. Điều này không chỉ khiến DN có nguy cơ chậm đơn hàng mà còn làm phát sinh rất nhiều chi phí.

Phản ánh của nhiều DN hội viên thuộc Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng cho thấy, tại một số nơi DN đồng thời phải cập nhật hoặc thực hiện lại hồ sơ thương nhân khi chuyển sang cơ quan cấp C/O mới; trong thời gian chờ phê duyệt, DN chưa thể hoàn thiện hồ sơ xin cấp C/O.

“Đối với DN thủy sản, việc chậm cấp C/O có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao chứng từ, khả năng hưởng ưu đãi thuế quan theo các FTA, làm phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, chậm thanh toán và nguy cơ bị phạt do giao chứng từ không đúng hạn”, đại diện VASEP nêu trong Công văn kiến nghị gửi Bộ Công Thương.

Các hiệp hội ngành hàng cũng đề nghị thống nhất quy trình, thành phần hồ sơ và tiêu chí khai báo, nhất là với hồ sơ điều chỉnh, bổ sung; cần tổng hợp đầy đủ các nội dung phải bổ sung ngay từ đầu, tránh việc mỗi lần xử lý lại phát sinh yêu cầu mới, khiến DN phải bổ sung nhiều lần.

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho rằng, có sự khác biệt trong quá trình xử lý hồ sơ cấp C/O tại các địa phương. Trước đây các Phòng Xuất nhập khẩu khu vực đã có nhiều thông tin về DN, cũng như nắm rõ hồ sơ năng lực và kinh nghiệm của các DN. Hiện nay, khi chuyển việc phân quyền về cấp C/O cho các địa phương, các cán bộ C/O phải làm quen lại từ đầu và DN cũng phải khai hồ sơ lại từ đầu, dẫn đến khó khăn và chậm trễ trong cấp C/O.

“Để đảm bảo mục tiêu thông suốt, cần tăng cường trao đổi, tập huấn để các đơn vị tiếp cận hồ sơ một cách chính thống, thống nhất cách xử lý hồ sơ pháp lý. Đơn cử như đối vớiDN da giàycó hồ sơ xuất khẩu tốt hơn 10 năm, cần có phân luồng, không thể đòi hỏi khai báo đầu hồ sơ lại từ đầu như những DN mới xuất khẩu”,bà Phan Thị Thanh Xuân đề xuất.

DN cần xác định đúng cơ quan cấp C/O

Việc cấp C/O của Việt Nam xuất phát từ các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) và các thỏa thuận thương mại quốc tế. Khi Việt Nam tham gia các FTA, các nước cam kết dành ưu đãi thuế quan cho hàng hóa có xuất xứ phù hợp. C/O chính là chứng từ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xác nhận hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và được hưởng mức thuế ưu đãi.

Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởngCục Xuất nhập khẩu(Bộ Công Thương), điểm thay đổi lớn nhất từ ngày 1/8 chính hệ thống quản lý và cấp C/O tại Cục Xuất nhập khẩu chỉ thực hiện cấp 12 mẫu C/O được quy định tại Mẫu số 17, Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 26 thuộc nhiều FTA quan trọng. Còn UBND cấp tỉnh tổ chức cấp các mẫu C/O theo danh mục tại Mẫu số 18 của Phụ lục II, Thông tư 26.

Tuy nhiên, nhiều DN hiện nay lại đang hiểu chưa đúng, đó là Bộ Công Thương chỉ cấp 12 mẫu, còn địa phương cấp phần còn lại. Thực tế, địa phương vẫn cấp đầy đủ các mẫu theo danh mục được quy định tại Mẫu số 18, không phải lấy tổng số mẫu trừ đi 12 mẫu do Bộ Công Thương cấp.

"Nhiều mẫu C/O sẽ được cả Bộ và địa phương cùng cấp theo phạm vi được quy định tại Thông tư số 26. DN cần tra cứu đúng danh mục tại Mẫu số 17 và Mẫu số 18 của Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 26 để xác định đúng cơ quan tiếp nhận hồ sơ", bà Hiền thông tin.

Do đó, DN cần kiểm tra kỹ thị trường xuất khẩu để xác định đúng cơ quan cấp C/O. Bên cạnh thay đổi về cơ quan cấp, DN cũng cần lưu ý cơ chế hỗ trợ khi phát sinh vướng mắc. Theo bà Hiền, các vấn đề liên quan đến nghiệp vụ xuất xứ, tiêu chí xuất xứ, hồ sơ cấp C/O sẽ do Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu hỗ trợ. Trong khi đó, các lỗi kỹ thuật trên hệ thống Ecosys, tài khoản, chữ ký số hay quá trình khai báo điện tử sẽ do đơn vị chức năng tiếp nhận, xử lý.

“Đối với những trường hợp phát sinh yêu cầu xác minh C/O từ cơ quan hải quan nước nhập khẩu, DN cần thông báo ngay cho tổ chức đã cấp C/O, đồng thời phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu để được hỗ trợ trao đổi với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, bảo đảm hàng hóa không bị ách tắc trong quá trình thông quan”, bà Hiền khuyến nghị.