Nằm trên tuyến biên giới dài hơn 300 km, với nhiều cửa khẩu và lối mở quan trọng, nhưng trong nhiều năm qua, tỉnh Cao Bằng vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển kinh tế cửa khẩu.Hàng hóa chủ yếu đi qua cửa khẩu rồi tiếp tục hành trình, trong khi các dịch vụ logistics, kho bãi, chế biến, bảo quản và chuỗi cung ứng tại chỗ còn thiếu và yếu. Vì vậy, thay vì chỉ coi cửa khẩu là nơi thông quan, Cao Bằng đang lựa chọn cách tiếp cận mới: tái cấu trúc kinh tế cửa khẩu theo hướng tạo giá trị ngay tại địa phương.

Vẫn còn nhiều "điểm nghẽn"

Phục Hòa là xã biên giới của tỉnh Cao Bằng, có hơn 17,3km đường biên tiếp giáp với huyện Long Châu, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Trung Quốc. Đây là một trong những địa bàn được kỳ vọng trở thành điểm phát triển mới của kinh tế cửa khẩu, nhất là sau khi cặp cửa khẩu Tà Lùng - Thủy Khẩu được nâng cấp thành cửa khẩu quốc tế và chính thức thông xe hàng hóa qua cầu Tà Lùng II - Thủy Khẩu vào tháng 9/2025.Năm 2025, tổng kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Tà Lùng đạt hơn 970,8 triệu USD, tăng 145,62% so với cùng kỳ; tổng thu ngân sách từ hoạt động hải quan đạt hơn 2.203 tỷ đồng, tăng 166,27%. Cùng với tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đi qua địa bàn, Phục Hòa có thêm điều kiện để phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và thu hút đầu tư.Theo bà Mông Thị Thảo, Trưởng phòng Kinh tế xã Phục Hòa, muốn kinh tế cửa khẩu phát triển bền vững thì hạ tầng giao thông, logistics và nguồn nhân lực phải đi trước một bước.

“Để phát triển kinh tế cửa khẩu, xã ưu tiên việc thực hiện về cơ sở hạ tầng, logistics và hoàn thiện các bến bãi để thu hút đầu tư. Đồng thời cũng chú trọng nguồn nhân lực. Tuy nhiên nguồn nhân lực hiện nay còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn như về kiểm dịch, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các thủ tục đầu tư. Đồng thời hệ thống cơ sở hạ tầng trên địa bàn xã còn nhiều khó khăn, như đường giao thông hiện nay chủ yếu các xe container chở hàng xuất nhập khẩu vẫn chủ yếu đi qua Quốc lộ 3, nhưng đoạn từ xóm Hòa Chung lên đến xóm Bó Tờ còn nhỏ hẹp, do đó gây khó khăn cho việc đi lại của doanh nghiệp. Xã cũng đang chú trọng công tác tuyên truyền vận động tới bà con nhân dân để mở đường kết nối từ cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đi tới cửa khẩu Tà Lùng” - Trưởng phòng Kinh tế xã Phục Hòa cho biết.

Thực tế cho thấy, hạ tầng kết nối vẫn là điểm nghẽn lớn của khu vực cửa khẩu. Chi phí vận chuyển cao khiến sức cạnh tranh của doanh nghiệp giảm, trong khi nhiều dịch vụ logistics vẫn chưa hình thành đồng bộ. Đây cũng là lý do Cao Bằng xác định tái cấu trúc kinh tế cửa khẩu phải bắt đầu từ hạ tầng, cải cách thủ tục và số hóa hoạt động thông quan.

Ông Nông Xuân Ánh, Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu quốc tế Tà Lùng cho biết: "Trong năm vừa qua, tình hình phát triển kinh tế cửa khẩu tại Tà Lùng có nhiều biến động, đầu tiên là lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, đặc biệt là lượng hàng có thuế suất cao đã giảm bớt nhiều. Việc tái cấu trúc kinh tế cửa khẩu hiện nay đang được triển khai rất quyết liệt. Thứ nhất là về cơ sở hạ tầng, đường giao thông đang ngày một hoàn thiện, trọng tâm là cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, cùng với đó là đầu tư về cơ sở hạ tầng tại khu vực biên giới, đặc biệt là hệ thống trang thiết bị, cải cách hiện đại hóa thủ tục, ứng dụng mô hình cửa khẩu số, hải quan thông minh… nhằm kết nối các lực lượng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, giảm bớt thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Chúng tôi cũng mong muốn làm sao nền tảng cửa khẩu số thời gian sớm nhất đi vào vận hành ổn định, hiệu quả, tạo điều kiện cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên địa bàn”.

Tái cấu trúc kinh tế cửa khẩu theo hướng tạo giá trị ngay tại địa phương

Những con số mới nhất trong năm 2026 đã phản ánh thực trạng còn nhiều khó khăn của kinh tế cửa khẩu Cao Bằng. Từ đầu năm 2026 đến giữa tháng 5, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh đạt 456 triệu USD, giảm 13% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu vẫn chưa ổn định, chưa hình thành được hệ sinh thái logistics và dịch vụ hỗ trợ có giá trị gia tăng cao.Nhiều năm qua, cửa khẩu của Cao Bằng chủ yếu thực hiện chức năng thông quan hàng hóa, giá trị giữ lại tại địa phương chưa nhiều do thiếu các khâu bảo quản, chế biến, kho bãi, phân phối, thương mại điện tử xuyên biên giới và dịch vụ tài chính biên mậu. Chính vì vậy, tái cấu trúc kinh tế cửa khẩu lần này không chỉ nhằm tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà còn hướng tới giữ lại nhiều giá trị hơn cho địa phương.Theo ông Lý Quốc Khánh, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Cao Bằng, điều quan trọng nhất của quá trình tái cấu trúc là thay đổi tư duy phát triển, chuyển từ “làm cửa khẩu” sang “phát triển kinh tế cửa khẩu”; lấy dòng hàng làm trung tâm, doanh nghiệp làm chủ thể và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo.

“Bước vào giai đoạn phát triển mới, dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, chúng tôi đã tham mưu cùng với các ngành, đối với kinh tế cửa khẩu trước đây chúng ta chỉ là những người trung chuyển, chưa tạo ra các giá trị gia tăng trong hoạt động cửa khẩu. Bước đầu tiên là phải điều chỉnh các quy hoạch, lập quy hoạch đảm bảo đầy đủ các chức năng như công nghiệp, logistics, chế biến chế tạo để tạo ra giá trị gia tăng tại cửa khẩu tốt hơn, tạo nguồn thu, tạo công ăn việc làm cho người dân. Đồng thời cũng đang định hướng rà soát toàn bộ hệ thống logistics tại các cửa khẩu, chú trọng thu hút từng ngành hàng tại từng cửa khẩu để khai thác tối đa các lợi thế khác nhau. Trong giai đoạn qua, đặc biệt trong khoảng 1 tháng nay thì tín hiệu về kinh tế cửa khẩu cũng đã rõ hơn so với giai đoạn trước, đặc biệt là vừa rồi tại cửa khẩu Sóc Giang cũng đã xuất hiện 1 mặt hàng mới được nhập khẩu đó là mặt hàng hóa chất” - ôngLý Quốc Khánh khẳng định.

Trong định hướng phát triển thời gian tới, Cao Bằng đang tập trung xây dựng Đề án tổng thể phát triển logistics và kinh tế cửa khẩu giai đoạn 2026 - 2030. Trọng tâm là xác định rõ chức năng từng khu vực cửa khẩu, ưu tiên phát triển kho lạnh, trung tâm trung chuyển, thương mại điện tử xuyên biên giới, dịch vụ tài chính biên mậu và các ngành hàng có giá trị gia tăng cao.Ông Nguyễn Thế Bằng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XVI cho biết, cùng với thu hút các dự án sản xuất, chế biến, chế xuất, nhiệm vụ quan trọng trước mắt là thu hút doanh nghiệp đưa hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn, tạo dòng hàng ổn định và sôi động hơn.

“Bên cạnh việc thu hút đầu tư các dự án sản xuất, kinh doanh, chế xuất… thì việc thu hút các doanh nghiệp trong và ngoài nước thực hiện đưa hàng hóa để xuất, nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn cũng là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Bởi phát triển kinh tế cửa khẩu đầu tiên phải có hàng hóa xuất nhập khẩu, phải có sự giao thương sôi động giữa hai bên, từ đó mới thu hút được các nhà đầu tư, các doanh nghiệp sản xuất đến tìm hiểu. Để làm được cần làm tốt tạo thuận lợi thương mại, thực hiện cải cách hành chính và hiện đại hóa quy trình. Chúng tôi cũng tăng cường hợp tác đối ngoại với phía bạn để trao đổi, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, tạo thông quan thông suốt giữa hai bên. Đồng thời chú trọng mời gọi, quảng bá để các doanh nghiệp, tập đoàn lớn đưa hàng hóa qua đây” - ôngNguyễn Thế Bằng thông tin.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Cao Bằng đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp như hoàn thiện quy hoạch, đầu tư hạ tầng logistics, phát triển cửa khẩu số, đơn giản hóa thủ tục hành chính, hoàn thiện điều kiện cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, nghiên cứu xây dựng phòng kiểm nghiệm nông sản phục vụ xuất nhập khẩu và chủ động làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn lớn trong lĩnh vực logistics, xuất nhập khẩu.Tái cấu trúc kinh tế cửa khẩu không đơn thuần là thay đổi cách quản lý một khu vực biên giới, mà là thay đổi cách tạo ra giá trị từ chính lợi thế biên giới. Khi hàng hóa không chỉ đi qua mà còn được lưu giữ, chế biến, phân phối và tạo thêm việc làm ngay tại địa phương, cửa khẩu mới thực sự trở thành động lực phát triển. Đó cũng là hướng đi Cao Bằng đang kiên trì theo đuổi để biến lợi thế đường biên thành lợi thế tăng trưởng bền vững trong những năm tới.