Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đứng trước một lựa chọn đầy rủi ro: tiếp tục siết chặt sức ép kinh tế đối với Iran hay nối lại các cuộc tấn công quân sự với hy vọng nhanh chóng kết thúc cuộc chiến.

Theo tờ The Atlantic, hai nhân vật có ảnh hưởng trong chính quyền Washington đang thúc đẩy những hướng đi khác nhau với cùng mục tiêu buộc Tehran nhượng bộ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng nền kinh tế Iran đang tiến gần bờ vực sụp đổ và việc phong tỏa eo biển Hormuz kết hợp với các biện pháp trừng phạt sẽ buộc Tehran phải chấp nhận thỏa thuận. Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được cho là ủng hộ một đợt không kích mới của Mỹ và Israel nhằm làm suy yếu chính quyền Iran.

Chính quyền Tổng thống Trump dường như đang cân nhắc kết hợp cả hai phương án: tiếp tục bóp nghẹt nền kinh tế Iran, đồng thời tung thêm các đòn tấn công quân sự để tạo sức ép quyết định.

Các quan chức Mỹ đã xác nhận rằng Tổng thống Trump đang xem xét nối lại chiến dịch quân sự bằng những đợt không kích kéo dài vài ngày, nhiều khả năng diễn ra sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Thậm chí, đợt tấn công có thể sớm hơn, ngay trước bầu cử. Những mục tiêu tiềm năng gồm kho tên lửa, thiết bị bay không người lái, cơ sở năng lượng và các cơ sở hạt nhân của Iran.

Một cố vấn bên ngoài chính quyền Mỹ nhận định sức ép kinh tế đang phát huy tác dụng và Iran tiến gần đến giới hạn chịu đựng. Theo người này, các cuộc không kích mới có thể tạo ra cú hích cuối cùng khiến Tehran phải nhượng bộ.

Tuy nhiên, đây cũng chính là canh bạc của ông Trump: giả định rằng Iran đã suy yếu đủ để chỉ cần thêm một vài đòn tấn công mạnh là có thể buộc nước này thay đổi lập trường.

Sức ép kinh tế chưa mang lại kết quả như kỳ vọng

Phương pháp mà Mỹ đang áp dụng vào lúc này đã cho thấy hiệu quả. Các biện pháp phong tỏa hải quân, trừng phạt và thiệt hại từ những cuộc tấn công quân sự đã gây sức ép lớn lên nền kinh tế Iran. Xuất khẩu dầu mỏ bị cản trở, lạm phát tăng cao, hàng hóa khan hiếm và đồng rial mất giá mạnh, khiến người dân gặp khó khăn trong việc trang trải những nhu cầu thiết yếu.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cho biết tuần trước rằng lệnh phong tỏa hải quân đã ngăn Iran xuất khẩu lượng dầu thô trị giá ít nhất 25 tỷ USD.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng dự báo kinh tế Iran sẽ suy giảm mạnh trong năm 2026. Washington tiếp tục mở rộng các biện pháp trừng phạt nhằm vào mạng lưới vận tải biển và các bên trung gian bị cáo buộc hỗ trợ Tehran tạo nguồn thu phục vụ quân đội, chương trình vũ khí và hạt nhân.

Hồi tháng 8, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng tuyên bố Mỹ sẽ sử dụng biện pháp mà ông gọi là “bạo lực tài chính” để buộc Iran đầu hàng. Ông cho rằng nền kinh tế của nước Cộng hòa Hồi giáo không nhất thiết phải sụp đổ hoàn toàn. Điều quan trọng là chính quyền Iran phải nhận ra giới hạn và thay đổi cách tiếp cận.

Tuy nhiên, theo The Atlantic, lập luận cho rằng Tehran sắp sụp đổ có thể là một đánh giá lạc quan quá mức. Dù sức ép kinh tế làm suy yếu đáng kể Iran, lập trường đàm phán của nước này hầu như chưa thay đổi.

Trong nhiều thập kỷ, giới lãnh đạo cứng rắn tại Tehran đã thể hiện khả năng chịu đựng sức ép và sẵn sàng chấp nhận những tổn thất kinh tế - xã hội đáng kể. Vì vậy, khó khăn kinh tế nghiêm trọng không đồng nghĩa với việc chính quyền Iran sắp đầu hàng.

Iran cũng đang tìm cách hạn chế thiệt hại bằng các biện pháp như kiểm soát giá cả và duy trì nhập khẩu những mặt hàng thiết yếu. Hiện chưa có nhiều bằng chứng cho thấy nền kinh tế quốc gia Vùng Vịnh sắp rơi vào tình trạng sụp đổ ít nhất là trong ngắn hạn.

Đây là điểm yếu trong tính toán của Washington: nếu Iran tiếp tục chịu đựng được sức ép mà không thay đổi lập trường, Mỹ có thể phải kéo dài chiến dịch phong tỏa và trừng phạt, trong khi chi phí kinh tế và chính trị ngày càng tăng.

“Phương án cứng” có thể mở rộng vòng xoáy xung đột

Nếu chiến lược gây sức ép kinh tế không đạt kết quả như mong muốn, ông Trump có thể lựa chọn phương án quân sự nhằm tạo ra bước ngoặt. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng Mỹ không thể kiểm soát hoàn toàn cách Iran phản ứng.

Danny Citrinowicz, cựu sĩ quan tình báo Israel chuyên nghiên cứu về Iran, nhận định ông Trump đang tìm kiếm lối thoát cho nước Mỹ khỏi tình thế khó khăn. Tuy thế, không thể lập kế hoạch cho một cuộc chiến chỉ kéo dài 3 ngày vì quyết định và phản ứng của Tehran nằm ngoài khả năng kiểm soát của Washington.

Nguy cơ này đã được thể hiện qua những cảnh báo mới từ phía Iran. Đầu tuần, Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đề cập 7 tuyến cáp quang lớn nằm dưới đáy eo biển Hormuz như những “mục tiêu mới” tiềm năng, đồng thời úp mở rằng các cuộc tấn công trong tương lai có thể sử dụng những loại vũ khí mới.

Cảnh báo cho thấy Tehran có thể mở rộng phạm vi đáp trả sang các hạ tầng trọng yếu, không chỉ giới hạn ở những mục tiêu quân sự truyền thống. Các tuyến cáp quang dưới biển đóng vai trò quan trọng đối với mạng lưới viễn thông quốc tế, trong khi eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới.

Nếu Mỹ tiến hành không kích nhưng không đạt được mục tiêu buộc Iran nhượng bộ, Tehran có thể trở nên cứng rắn hơn và ít sẵn sàng thỏa hiệp hơn trước. Và quan trọng là Washington không thể tiên lượng hết được mức độ trả đũa của Tehran.

Khi đó, một chiến dịch được thiết kế để nhanh chóng kết thúc chiến tranh có thể dẫn đến một cuộc đối đầu kéo dài với phạm vi rộng hơn.

Bài toán của chính quyền Donald Trump còn nằm ở năng lực duy trì tác chiến. Trong giai đoạn căng thẳng trước đó, kho dự trữ đạn dược của Lầu Năm Góc đã giảm xuống mức đáng lo ngại. Nếu chiến dịch được nối lại, Mỹ sẽ phải cân đối giữa nhu cầu tấn công Iran và duy trì khả năng bảo vệ các lực lượng, căn cứ cùng lợi ích của mình tại Trung Đông.

Nhiệm vụ chính trị trước bầu cử giữa nhiệm kỳ

Thời điểm có thể nối lại chiến dịch quân sự cũng mang ý nghĩa chính trị đáng kể đối với ông Trump và đồng minh là Thủ tướng Netanyahu tại Israel.

Tổng thống Mỹ ban đầu hy vọng Iran sẽ quay lại bàn đàm phán trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tuy nhiên, điều đó chưa xảy ra, trong khi giá năng lượng vẫn ở mức cao, tạo ra môi trường chính trị bất lợi cho đảng Cộng hòa.

Ông Trump từng cân nhắc nối lại các cuộc tấn công trước ngày bầu cử. Một số nhân vật tại Washington cho rằng màn phô diễn sức mạnh quân sự có thể giúp Tổng thống Trump tạo ra một thắng lợi về mặt chính trị vào phút chót.

Thủ tướng Netanyahu cũng được cho là đã thúc giục ông Trump tiến hành các cuộc tấn công trước cuộc bầu cử tại Israel và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Tuy nhiên, Văn phòng Thủ tướng Israel đã bác bỏ thông tin này.

Cho đến nay, ông Trump vẫn chưa phê duyệt kế hoạch tấn công trước bầu cử. Sau khi xuất hiện thông tin về khả năng nối lại chiến dịch quân sự hồi đầu tháng 10, phản ứng tiêu cực từ các thành viên đảng Cộng hòa được cho là đã khiến tổng thống phải công khai tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ không tấn công Iran trước ngày bầu cử.

Dù vậy, các dấu hiệu chuẩn bị quân sự vẫn đang theo kế hoạch. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã tới Israel và gặp ông Netanyahu để thảo luận về Iran. Đồng thời, việc Mỹ yêu cầu nhân viên chính phủ không thiết yếu và gia đình rời Saudi Arabia trong bối cảnh các cuộc tấn công của lực lượng Houthi gia tăng cho thấy Washington đang tính đến những rủi ro an ninh nghiêm trọng hơn trong khu vực.

Hiện chưa có quyết định cuối cùng về việc có nối lại không kích sau bầu cử hay không. Một số người trong chính quyền Mỹ hy vọng sự không chắc chắn về thời điểm và quy mô hành động của Mỹ sẽ khiến Tehran luôn ở trong trạng thái cảnh giác.

Nhưng sự bất định này cũng tác động trực tiếp đến thị trường. Ngay cả những dấu hiệu cho thấy chiến tranh có thể tái diễn cũng đã khiến giá dầu tăng và thị trường chứng khoán giảm điểm, trong bối cảnh xuất hiện thông tin Iran tấn công các tàu chở dầu tại eo biển Hormuz.

Canh bạc có ít “cửa thắng”

Tính toán dựa trên vũ lực của ông Trump nhằm buộc giới lãnh đạo Iran phải thay đổi lập trường. Nhưng kinh nghiệm trước đó cho thấy sức ép lớn không nhất thiết dẫn đến sự đầu hàng, còn các đòn quân sự không bảo đảm sẽ tạo ra kết quả chính trị như mong muốn.

Rủi ro lớn nhất là Mỹ có thể mở lại chiến dịch với mục tiêu nhanh chóng kết thúc chiến tranh nhưng lại kích hoạt một vòng leo thang mới. Iran có thể mở rộng các mục tiêu đáp trả, làm gia tăng nguy cơ đối với cơ sở hạ tầng năng lượng, mạng lưới thông tin liên lạc và hoạt động hàng hải tại một trong những khu vực chiến lược nhất thế giới.

Đối với ông Trump, lựa chọn này còn gắn với áp lực chính trị trong nước, giá năng lượng và khả năng duy trì sự ủng hộ của cử tri. Đối với ông Netanyahu, diễn biến cuộc chiến ở giai đoạn tới cũng có thể ảnh hưởng đến tương lai chính trị của ông.

Dự định là vậy, nhưng kết cục của cuộc xung đột không hoàn toàn nằm trong tay hai nhà lãnh đạo. Tehran vẫn có khả năng đưa ra những phản ứng vượt ngoài dự tính của Washington và Tel Aviv.

Bởi vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là liệu Mỹ có thể tung thêm những đòn tấn công đủ mạnh hay không, mà còn là liệu những đòn đánh ấy có thực sự tạo ra lối thoát cho cuộc chiến. Nếu mục tiêu chính trị không đạt được, canh bạc quân sự của ông Trump có thể đẩy nước Mỹ vào tình huống xung đột khó kiểm soát hơn, thay vì nhanh chóng kết thúc cuộc chiến như kỳ vọng.