“Làn sóng” chi phí mới đối với doanh nghiệp

Căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông đang tạo ra những biến động đáng chú ý trên thị trường năng lượng và vận tải toàn cầu. Giá dầu và cước vận tải quốc tế đồng loạt tăng trở lại, làm dấy lên lo ngại về một “làn sóng” chi phí mới đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành phụ thuộc nhiều vào logistics và nguyên liệu nhập khẩu.

Những tuần gần đây, thị trường năng lượng thế giới ghi nhận xu hướng tăng của giá dầu khi rủi ro an ninh tại Trung Đông gia tăng. Đây là khu vực nắm giữ trữ lượng dầu mỏ lớn và đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Bất kỳ biến động nào liên quan đến an ninh hàng hải, vận chuyển dầu hay hoạt động khai thác đều có thể nhanh chóng tác động đến tâm lý thị trường, đẩy giá năng lượng đi lên.

Không chỉ dừng lại ở thị trường dầu mỏ, căng thẳng khu vực còn khiến chi phí vận tải biển quốc tế tăng theo. Một số tuyến hàng hải quan trọng nối châu Á với châu Âu và Trung Đông đang phải điều chỉnh hành trình hoặc áp dụng phụ phí rủi ro, kéo theo chi phí vận chuyển hàng hóa gia tăng. Đối với các tuyến container đường dài, mức cước vận tải đã có dấu hiệu nhích lên so với giai đoạn trước, tạo thêm áp lực cho chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những biến động này có thể nhanh chóng truyền dẫn vào hoạt động sản xuất – kinh doanh. Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, gỗ, thủy sản, điện tử vốn có tỷ trọng chi phí logistics cao sẽ chịu tác động rõ rệt nếu cước vận tải tiếp tục leo thang. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thành sản phẩm xuất khẩu khó tránh khỏi bị đội lên, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ở chiều ngược lại, nhiều ngành sản xuất trong nước phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu cũng phải đối mặt với sức ép chi phí đầu vào. Giá dầu tăng thường kéo theo chi phí năng lượng, chi phí vận hành máy móc và chi phí vận chuyển nguyên vật liệu tăng theo. Điều này có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng toàn cầu vẫn phục hồi chậm và chưa thực sự ổn định.

Trong nguy luôn có cơ

Theo các chuyên gia kinh tế, tác động của giá dầu và cước vận tải thường lan tỏa theo chuỗi. Khi chi phí logistics tăng, toàn bộ chu trình từ nhập khẩu nguyên liệu, sản xuất, lưu kho cho tới phân phối đều chịu ảnh hưởng. Nếu xu hướng này kéo dài, áp lực chi phí không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp mà còn có thể truyền dẫn sang giá hàng hóa trên thị trường. Tuy vậy, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào diễn biến địa chính trị và khả năng duy trì ổn định của các tuyến vận tải biển quốc tế. Nếu nguồn cung dầu mỏ không bị gián đoạn lớn và hoạt động hàng hải được đảm bảo an toàn, biến động giá có thể chỉ mang tính cục bộ hoặc ngắn hạn.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, trường Đại học Nguyễn Trãi - đánh giá,những diễn biến căng thẳng liên quan đến Mỹ, Israel và Iran đang khiến thị trường tài chính, hàng hóa toàn cầu "nhạy cảm" hơn thường lệ. Trong đó, nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ.

"Tác động hiện chủ yếu qua 3 kênh: Giá năng lượng,tỷ giá,tâm lý thị trường. Tuy nhiên, trong nguy luôn có cơ, nếu doanh nghiệp chủ động thích ứng", ông Huy nói.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, khi khu vực Trung Đông biến động, giá dầu thường tăng do lo ngại gián đoạn nguồn cung. Điều này kéo theo chi phí vận tải, logistics và sản xuất gia tăng. Nếu xu hướng kéo dài, áp lực lạm phát có thể quay lại, tác động đến mặt bằng lãi suất và tiêu dùng.Bên cạnh đó, dòng vốn quốc tế có xu hướng tìm đến tài sản an toàn khiến USD mạnh lên trong ngắn hạn. Điều này tạo áp lực nhất định lên tỷ giá ở các thị trường mới nổi.

Ông Huy cho rằng, doanh nghiệp nên nhìn theo từng nhóm, trong đó sự linh hoạt được coi là sống còn đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Theo đó, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu có thể đối mặt chi phí tăng do giá dầu và cước vận tải quốc tế nhích lên. Còn doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi sát tỷ giá và nhu cầu từ các thị trường lớn.

“Doanh nghiệp cần chủ động đàm phán điều khoản giá linh hoạt; sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá khi cần thiết; đa dạng hóa thị trường và nguồn cung để giảm phụ thuộc. Trong bối cảnh bất định, khả năng xoay chuyển chuỗi cung ứng sẽ quyết định biên lợi nhuận”, ông Nguyễn Quang Huy khuyến nghị.

Trong bối cảnh rủi ro bên ngoài gia tăng, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với biến động chi phí. Việc đa dạng hóa tuyến vận tải, tối ưu chuỗi cung ứng, tiết kiệm năng lượng và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu sẽ là những giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động từ những cú sốc địa chính trị trên thị trường toàn cầu.