Thành phố Cần Thơ đang có nhiều điều kiện để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng ĐBSCL, song cần có những giải pháp mang tính đột phá nhằm phát huy vai trò đầu tàu của thành phố trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

PGS.TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, chỉ số đổi mới sáng tạo của Cần Thơ được cải thiện qua các năm đã phản ánh những kết quả tích cực trong hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính và đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, thành phố vẫn còn nhiều hạn chế như đầu tư cho nghiên cứu và phát triểncòn thấp; chi ngân sách cho khoa học và công nghệ chưa tương xứng với tiềm năng; nguồn nhân lực nghiên cứu chất lượng cao còn thiếu; chưa thu hút được các công nghệ dẫn dắt như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học hay nông nghiệp số.

Bên cạnh đó, số lượng bằng sáng chế, khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu, doanh nghiệp khoa học công nghệ và DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Liên kết giữa các địa phương trong vùng chưa chặt chẽ, chưa hình thành được các nền tảng dùng chung về dữ liệu, quỹ đổi mới sáng tạo và cơ chế phối hợp phát triển.

Để nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới, PGS.TS Vũ Văn Tích đề xuất thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng đặt tại Cần Thơ, để điều phối các chương trình khoa học, công nghệ, kết nối dữ liệu và thu hút nguồn lực từ các chương trình quốc gia. Đồng thời xây dựng Quỹ đổi mới sáng tạo vùng; hình thành tam giác tri thức gắn kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; xây dựng các cụm đổi mới sáng tạo theo lợi thế về nông nghiệp công nghệ cao, thủy sản, logistics, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học và du lịch sinh thái.

“Chỉ số PII của Cần Thơ trong top 10 và liên tục tăng, với đà này sẽ sớm vào top 5. Tuy nhiên cần phải đột phá hơn nữa, không chỉ là phát triển chỉ số, cần phát triển kinh tế dựa vào chỉ số. Cần Thơ phải triển khai đồng bộ, đặc biệt là xây dựng Cần Thơ trở thành một trung tâm điều phối về đổi mới sáng tạo toàn vùng ĐBSCL”, PGS.TS Vũ Văn Tích đề cập.

Tăng trưởng kinh tế thực chất

Nếu như trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động và tài nguyên thiên nhiên, hiện nay các mô hình tăng trưởng hiện đại đều đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị lên hàng đầu.

PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt, Đại học Kinh tế TP.HCM cho biết, thành phố Cần Thơ có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng ĐBSCL với hệ thống trường Đại học, Viện nghiên cứu, cơ sở y tế, hạ tầng logistics và chuyển đổi số tương đối phát triển. Tuy nhiên, thực tế tăng trưởng của Cần Thơ vẫn chủ yếu dựa vào khai thác các lợi thế truyền thống; kết quả nghiên cứu khoa học chưa được thương mại hóa hiệu quả; doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn ít; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa phát huy hết tiềm năng. Bên cạnh đó, nhiều cụm công nghiệp chưa trở thành không gian liên kết và lan tỏa công nghệ.

PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt đề xuất Cần Thơ tập trung phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ, xây dựng các gói hỗ trợ theo dự án đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị; đồng thời phát triển mạng lưới thử nghiệm, thương mại hóa kết quả nghiên cứu; hình thành hệ sinh thái gắn kết giữa Nhà nước, trường Đại học và DN. Khi DN phát triển mạnh trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Cần Thơ mới đạt được tăng trưởng kinh tế thực chất và phát huy vai trò đầu tàu phát triển của vùng ĐBSCL.

“Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tri thức quản trị là top và mục tiêu cuối cùng, đó chính là tạo điều kiện tốt nhất để DN có thể tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế, như thế mới tạo ra sự phát triển tăng trưởng kinh tế một cách thực chất, dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt nói.

TS. Nguyễn Thanh Nhân, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP.HCM cho rằng, hợp tác công tư (PPP) là 1 trong những giải pháp quan trọng, giúp thúc đẩy DN khu vực kinh tế tư nhân phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương.

Theo TS. Nguyễn Thanh Nhân, yếu tố quyết định thành công của mô hình PPP là khả năng chuyển giao tri thức cho người dân và DN. Công nghệ được lựa chọn phải phù hợp với điều kiện thực tiễn, dễ tiếp cận và dễ áp dụng. Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế đánh giá, phản hồi sau khi dự án kết thúc để kịp thời điều chỉnh chính sách, nâng cao hiệu quả các chương trình PPP trong thời gian tới.

“Để tăng tính thành công của dự án PPP, Chính phủ, nhà trường và nhà DN cùng nhau tạo ra tri thức, sau đó chuyển giao lại cho bên vận hành ở ngoài thị trường hoặc có thể là DN tiếp tục nhận, vận hành, nhân rộng và địa phương khác mở rộng ra. Thứ hai đó là sự trao đổi tri thức giữa các bên có thông suốt không, có điểm nghẽn hay không, có bên nào không tham gia ngay từ đầu không”, TS. Nguyễn Thanh Nhân nêu.

Việc mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập tạo điều kiện để Cần Thơ phát huy lợi thế của từng khu vực. Trong đó, Cần Thơ giữ vai trò trung tâm về thương mại, dịch vụ, giáo dục và khoa học - công nghệ; Hậu Giang (cũ) có thế mạnh về công nghiệp chế biến nông, thủy sản; còn Sóc Trăng (cũ) phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả lợi thế, thành phố Cần Thơ cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực của DN.

PGS.TS Phan Anh Tú, Đại học Cần Thơ cho rằng, để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng ĐBSCL, Cần Thơ cần phát huy hiệu quả nguồn nhân lực trình độ cao, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, DN và cơ sở đào tạo, đồng thời nâng cao năng lực hấp thụ khoa học, công nghệ của DN.

“Cần Thơ cần xây dựng mô hình liên kết ba nhà gồm Nhà nước, DN và trường học nhằm thúc đẩy nghiên cứu chung, chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, đặt hàng đào tạo theo nhu cầu DN và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đồng thời, khuyến khích sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh tham gia nghiên cứu, thực tập dài hạn tại doanh nghiệp để tăng khả năng hấp thụ công nghệ và đáp ứng yêu cầu thực tiễn”, PGS.TS Phan Anh Tú nhìn nhận.

Với không gian phát triển mới, Cần Thơ đang hội tụ nhiều yếu tố để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vùng ĐBSCL về giáo dục, khoa học, logistics, công nghiệp và kinh tế biển. Tuy vậy, để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo thực sự, thành phố cần tiếp tục phát triển DN khoa học và công nghệ, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, DN và nhà trường nhằm chuyển hóa hiệu quả các kết quả nghiên cứu thành động lực phát triển trong giai đoạn tới.