Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về phát triển y học cổ truyền (YHCT) Việt Nam cuối tháng 5/2026 đã yêu cầu đặt lĩnh vực này trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước và xây dựng hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia. Phóng viên Báo Điện tử TNVN phỏng vấn GS.TS.BS Trịnh Thị Diệu Thường, Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) về định hướng này.

Đặt YHCT trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước

PV: Thưa Cục trưởng, với vai trò quản lý, bà nhìn nhận như thế nào về vị thế và trách nhiệm của ngành YHCT trong bối cảnh mới?

GS.TS.BS Trịnh Thị Diệu Thường: Điều quan trọng nhất trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ là phát triển YHCT, mà còn là thay đổi cách nhìn về YHCT. Trước đây, chúng ta thường nhìn YHCT chủ yếu dưới góc độ khám bệnh, chữa bệnh. Lần này, YHCT được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước và được định hướng phát triển theo mô hình hệ sinh thái. Điều đó có nghĩa YHCT không chỉ gắn với bệnh viện hay thầy thuốc mà còn gắn với phát triển dược liệu, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, công nghiệp chế biến, du lịch chăm sóc sức khỏe, bảo tồn tri thức truyền thống và xây dựng thương hiệu quốc gia. Đây là một cách tiếp cận toàn diện và cũng là định hướng rất phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực y dược cổ truyền, đây vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn. Chúng tôi xác định không chỉ làm tốt công tác quản lý chuyên ngành, mà còn phải chủ động kiến tạo môi trường thuận lợi để YHCT phát triển. Điều đó đòi hỏi phải hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghiệp dược liệu, đẩy mạnh chuyển đổi số và tạo điều kiện để các giá trị của YHCT được thương mại hóa, hội nhập quốc tế. Đây cũng là những nội dung cốt lõi đang được cụ thể hóa trong dự thảo Chiến lược quốc gia phát triển nền YHCT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 mà Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đang dự thảo.

Mục tiêu không dừng ở việc phát triển một lĩnh vực chuyên môn mà là xây dựng một hệ sinh thái YHCT hiện đại, dựa trên nền tảng tri thức truyền thống, khoa học và đổi mới sáng tạo, để YHCT thực sự trở thành một trong những thế mạnh của hệ thống y tế Việt Nam, đồng thời đóng góp vào phát triển kinh tế sức khỏe và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Khoảng cách giữa tiềm năng và mức độ tiếp cận của người dân

PV: Dù có nhiều tiềm năng, YHCT vẫn chưa được người dân sử dụng tương xứng. Theo bà, đâu là nguyên nhân chính của thực trạng này?

GS.TS.BS Trịnh Thị Diệu Thường: Theo tôi, nguyên nhân cốt lõi nằm ở khoảng cách giữa tiềm năng rất lớn của YHCT và mức độ tin cậy, tính thuận tiện và khả năng tiếp cận của người dân trong thực tế.

Trước hết, nhận thức của một bộ phận người dân về YHCT còn chưa đầy đủ. Có người vẫn cho rằng YHCT chủ yếu dành cho người cao tuổi, bệnh mạn tính hoặc chỉ được lựa chọn khi các phương pháp khác chưa mang lại kết quả như mong muốn. Ngược lại, cũng có người tin rằng thuốc có nguồn gốc tự nhiên thì luôn lành tính, có thể tự sử dụng mà không cần được thăm khám, kê đơn hoặc theo dõi. Cả hai cách hiểu này đều chưa đúng và làm cho YHCT chưa được sử dụng đúng đối tượng, đúng thời điểm và đúng chỉ định.

Một nguyên nhân quan trọng khác là hệ thống bằng chứng khoa học và mức độ chuẩn hóa chưa đồng đều. Nhiều bài thuốc, phương pháp điều trị đã được sử dụng lâu dài và có giá trị trong thực tiễn, nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ theo các phương pháp khoa học hiện đại hoặc chưa có dữ liệu đủ mạnh để phổ biến rộng rãi. Việc chuẩn hóa dược liệu và quy trình bào chế, liều dùng, tiêu chuẩn chẩn đoán, quy trình kỹ thuật và tiêu chí đánh giá kết quả điều trị vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Khi cùng một phương pháp nhưng chất lượng thực hiện hoặc chất lượng dược liệu khác nhau, kết quả điều trị sẽ khó đồng nhất và ảnh hưởng đến niềm tin của người dân.

Bên cạnh đó, chất lượng và năng lực cung ứng dịch vụ còn khác biệt giữa các tuyến, các địa phương và các cơ sở khám, chữa bệnh. Mạng lưới YHCT đã được hình thành tương đối rộng, nhưng ở một số nơi còn thiếu nhân lực chuyên sâu, danh mục kỹ thuật chưa phong phú, nguồn thuốc và dược liệu chưa thật sự ổn định, việc phối hợp giữa YHCT với y học hiện đại chưa trở thành một quy trình liên tục, thuận tiện cho người bệnh. Cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế đối với một số thuốc, phương pháp và dịch vụ YHCT cũng cần tiếp tục được rà soát để nâng cao khả năng tiếp cận.

Một vấn đề đáng quan tâm hiện nay là tình trạng quảng cáo sai sự thật, mạo danh bác sĩ, lương y, thổi phồng công dụng của bài thuốc gia truyền hoặc cam kết chữa khỏi bệnh trên mạng xã hội. Những hành vi này vừa gây nguy cơ đối với sức khỏe người bệnh, vừa làm ảnh hưởng đến uy tín của các thầy thuốc, cơ sở và phương pháp YHCT chính thống. Trong khi đó, hoạt động truyền thông chính thống còn chưa đủ mạnh, chưa giúp người dân dễ dàng nhận biết đâu là cơ sở hợp pháp, đâu là phương pháp đã được chuẩn hóa và trường hợp nào nên lựa chọn YHCT.

7 nhóm nhiệm vụ để tạo bước chuyển cho YHCT Việt Nam

PV: Để tạo được bước chuyển mình mang tính lịch sử cho YHCT Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị cần phải có tư duy mới, tầm nhìn mới và cách tiếp cận mới. Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đặt ra những mục tiêu trọng tâm nào để đưa YHCT trở thành một trong những thế mạnh của hệ thống y tế Việt Nam?

GS.TS.BS Trịnh Thị Diệu Thường: Để tạo bước chuyển mình mang tính lịch sử cho YHCT Việt Nam theo tinh thần chỉ đạo của của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước với tư duy mới, tầm nhìn mới, cách tiếp cận mới, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đang xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành Chiến lược quốc gia phát triển nền YHCT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với quan điểm xuyên suốt: đưa YHCT phát triển toàn diện, hiện đại, khoa học và hội nhập quốc tế trên cơ sở kế thừa, phát huy tinh hoa y học dân tộc; kết hợp chặt chẽ giữa YHCT và y học hiện đại; phát huy các giá trị văn hóa, khoa học và kinh tế của YHCT, từng bước đưa lĩnh vực này trở thành một ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao, đóng góp vào phát triển kinh tế sức khỏe, kinh tế xanh, du lịch y tế và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự thảo Chiến lược xác định 7 nhóm mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm gồm: Hoàn thiện thể chế và tạo hành lang pháp lý đặc thù cho YHCT; phát triển hệ thống khám bệnh, chữa bệnh đồng bộ, kết hợp hiệu quả với y học hiện đại trên tất cả các tuyến; phát triển công nghiệp dược liệu trở thành ngành kinh tế chiến lược quốc gia với chuỗi giá trị khép kín từ vùng trồng đến chế biến, sản xuất và thương mại; đẩy mạnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để chuẩn hóa, hiện đại hóa YHCT; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; bảo tồn, kế thừa và phát huy các giá trị tri thức, văn hóa YHCT; xây dựng thương hiệu quốc gia, phát triển thị trường và mở rộng hợp tác quốc tế để đưa YHCT Việt Nam từng bước trở thành thương hiệu quốc gia và một trong những thế mạnh của hệ thống y tế Việt Nam.

Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu xây dựng nền YHCT phát triển toàn diện, hiện đại, hội nhập quốc tế, trở thành một trong những nền YHCT tiên tiến trong khu vực và trên thế giới; hình thành hệ sinh thái y dược cổ truyền đồng bộ từ nghiên cứu, đào tạo, khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, chuyển đổi số đến thương mại hóa, góp phần nâng cao sức khỏe nhân dân và phát triển kinh tế đất nước.

Vâng! Xin cảm ơn bà!