Sau gần 1 năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã) đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Bộ máy tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, tiết kiệm ngân sách, công tác chỉ đạo điều hành tập trung, xuyên suốt và gần dân hơn. Tuy nhiên, hiện vẫn còn một số thách thức không nhỏ trong giai đoạn chuyển đổi như quá tải công việc, thiếu nhân lực và tâm lý e ngại của cán bộ.

Từ ngày 1/7/2025, hơn 1.000 nhiệm vụ được chuyển về cấp xã. Nhiều quyền hạn trướcđây thuộc cấp huyện, cấp tỉnh nay chuyển về cấp cơ sở. Thực tế cho thấy, có nơi chủ động tháo gỡ, xử lỹ vướng mắc, đưa dịch vụ công về tận thôn, bản; có nơi vẫn còn lúng túng, chưa dám quyết những việc thuộc thẩm quyền, hiệu quả chưa như mong đợi. Cán bộ xã đang chịu áp lực cao với phương châm hành động nói là làm đến cùng.

Một buổi sáng đẹp trời, ông Nguyễn Thanh Hóa (64 tuổi, ở bản Phú Vinh), bước ra khỏi trụ sở UBND xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị (huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) với dáng đi nhanh nhẹn hơn thường ngày. Cầm trên tay tấm bìa đỏ mới toanh, ông nâng niu, lật đi lật lại, ngắm mãi không rời. Đó là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lần đầu tiên mang tên gia đình ông.

Mảnh đất đó gia đình ông đã ở từ lâu, nhưng cuộc sống khó khăn, nhà ông lại cách trụ sở xã hơn 20 cây số nên đến khi về già ông mới nghĩ đến chuyện làm sổ. Để có tấm bìa đỏ hôm nay, ông Hóa chỉ đi lại vài lần và không ngờ thủ tục lại gọn đến vậy. Tất cả các bước làm ngay tại xã, cán bộ hướng dẫn cụ thể, ông không phải ngược lên huyện như trước.

Không giấu được niềm vui, ông Hóa chia sẻbây giờcấp xã sát dân nên người dân thuận tiện hơn, có những việcgần gũi hơn, chân tình hơn, sát sao hơn. "Nếu được chấm điểm đánh giá về cán bộ, riêng phòng địa chính ở UBND xã Kim Phú về sự hài lòng, tôi sẽ chấm 9 điểm”, ông Hóa nói.

Đằng sau mỗi tấm bìa đỏ là sự tận tụy thầm lặng của những cán bộ như anh Hoàng Đức Vũ, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Kim Phú. Anh từng là cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ; nay về xã, ngoài phụ trách lĩnh vực đất đai, anh còn đảm nhận cả khoáng sản, lâm nghiệp.

Mỗi ngày anh xử lý 15 đến 20 bộ hồ sơ. Ban ngày tiếp dân, đi thực địa, nhiều hôm làm đến trưa muộn để bà con khỏi đi lại nhiều lần; đêm về xử lý hồ sơ trên hệ thống, có hôm đến 2 giờ sáng mới rời máy tính. Nhiều tháng nay, anh gần như không có ngày nghỉ cuối tuần.

Xã miền núi Kim Phú rộng hơn 550 km² là một trong những xã rộng nhất tỉnh Quảng Trị với 26 thôn, bản và hơn 19.000 dân. Nhiều bản của đồng bào Rục ở xã Thượng Trạch cũ cách trung tâm 20 đến 30 cây số, đường dốc, mùa mưa lũ càng cách trở. Không ngồi tại trụ sở chờ dân, lãnh đạo xã cùng cán bộ chuyên môn về tận nhà văn hóa thôn, bản tiếp công dân. Anh Vũ theo những chuyến đi ấy, mang cả hồ sơ và bản đồ địa chính. Với đồng bào dân tộc thiểu số chưa quen thủ tục, anh và đồng nghiệp hướng dẫn tận tình, có khi viết sẵn hồ sơ giúp dân.

Chính từ những chuyến về cơ sở, cán bộ xã phát hiện 77 hộ trên địa bàn chưa có sổ đỏ, hồ sơ kẹt lại gần 20 năm. Nhiều người từng lên xã cũ làm thủ tục, hồ sơ bị đẩy từ xã lên huyện, rồi từ huyện trả ngược về xã. Có thời, cán bộ địa chính xã bị dân ví là "ông trời con", cửa quyền, khó gần. Nay không còn cấp trung gian, xã trực tiếp giải quyết và chịu trách nhiệm, không thể đùn đẩy hay chần chừ. Anh Hoàng Đức Vũ nhận lại từng hồ sơ, kiểm tra và bắt tay vào làm.

“Khi thực hiện công việc cho người dân,chúng tôi dám làm và dám chịu trách nhiệm. Khi hồ sơ đảm bảo đủ điều kiện,chúng tôi sẽ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chứ không chịu áp lực từ ai. Việc này được lãnh đạo xã ủng hộ nhiệt tình. Luật Đất đai 2024 có hướng mở hơn so với trước, cán bộ dễ làm. Chúng tôi có thể vất vả một chút,nhưng bù lại có thể giải quyết được cho người dân, bà con vui vẻ”, anh Vũ chia sẻ.

Nhờ những cán bộ lăn lộn, bám cơ sở như anh Vũ, nhiều việc tồn đọng từ thời xã cũ, huyện cũ dần được tháo gỡ. Nhưng đằng sau là những áp lực không nhỏ: một phòng của xã nay gánh phần việc của 6 đến 7 sở, ngành trước đây, trong khi đó cán bộ chuyên môn lại thiếu. Từ lãnh đạo đến nhân viên đều vừa làm vừa học; tự nghiên cứu văn bản, hỏi nhau, tham vấn các sở, ngành qua điện thoại và những nhóm Zalo hỗ trợ. Không biết thì hỏi, vướng đâu gỡ đó, không để việc của dân phải chờ. Tất cả theo tinh thần "sáu rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.

Tại các tỉnh Quảng Trị và Quảng Ngãi, nhiều xã miền núi đưa hành chính công về tận thôn, bản với những mô hình mới như “Chính quyền lưu động vì nhân dân phục vụ” ở xã Tuyên Hóa (Quảng Trị), hay “Cánh tay nối dài của Trung tâm Phục vụ hành chính công” ở xã Tịnh Khê (Quảng Ngãi). Cán bộ mang máy tính xuống tận cơ sở, trực tiếp xử lý và trả kết quả tại chỗ.

Ở xã Tịnh Khê, mỗi ngày giải quyết khoảng 150 hồ sơ, đưa cả “bộ phận một cửa” xuống thôn phục vụ người dân. Người khuyết tật được hỗ trợ tại nhà. Có những ngày cuối tuần, cán bộ vẫn xuống thôn, vừa giải quyết thủ tục vừa hướng dẫn bà con làm quen nền tảng số.

Ông Đặng Sinh, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi nhìn nhận, từ những cách làm ấy, xã đang từng bước định hình một phương thức phục vụ người dân phù hợp với mô hình chính quyền mới.

“Gắn với việc đó là xây dựng “thôn thông minh”. Hướng tới việc chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị và chuyển sang phục vụ người dân và lấy sự hài lòng của người dânlà tiêu chí cao nhất”, ông Đặng Sinh cho biết.

Cấp xã nay đảm nhận hơn 1.000 nhiệm vụ theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Nhiều việc trước đây thuộc cấp tỉnh, cấp huyện nay được giao về cấp xã giải quyết. Riêng lĩnh vực đất đai, cấp xã được phân quyền 93 nhiệm vụ, trong đó có nhiều thẩm quyền lớn như giao đất, cho thuê đất, cấp sổ đỏ lần đầu, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư. Thẩm quyền lớn đi liền với trách nhiệm cao và cũng từ đây bộc lộ rõ câu chuyện có nơi chuyển động tích cực, cũng có nơi còn nhiều lúng túng.

Những ý kiến của các cán bộ, công chức ở trêncho thấy, thực tế ở nhiều nơi, nhiệm vụ đã rõ, nguồn lực đã bố trí, nhưng tư duy chờ hướng dẫn và xin ý kiến vẫn chưa dễ dàng thay đổi. Tâm lý sợ sai, việc gì cũng hỏi, cũng chờ hướng dẫn khiến không ít công việc bị chậm nhịp.

Ở tỉnh Quảng Ngãi, vướng nằm ở chuyển đổi số. Gần một năm qua, tỉnh phải bố trí cán bộ hỗ trợ 96 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã và tập huấn nghiệp vụ cho gần 800 cán bộ, công chức, nhiều nơi còn phải “cầm tay chỉ việc”.

Thành phố Đà Nẵng được kỳ vọng dẫn đầu miền Trung về cải cách hành chính, thế nhưng tình trạng thừa cán bộ, thiếu công chức chuyên môn chậm được xử lý dứt điểm. Điểm nghẽn này bộc lộ rõ qua việc hơn 17.300 hồ sơ trễ hạn trong hơn 4 tháng đầu năm 2026, trong số này gần 79% hồ sơ trễ hạn thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Ông Lê Ngọc Quang, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng thẳng thắn cho rằng, không thể chấp nhận tình trạng làm việc cầm chừng, né tránh, đùn đẩy;không thể chấp nhận những cán bộ, công chức, viên chức yếu kém, hạn chế về năng lực, thiếu trách nhiệm, “chây ì”, làm ảnh hưởng kết quả thực hiện nhiệm vụ chung.

"Phải chuyển mạnh, chuyển ngaytư duy “an toàn” sang “chủ động, quyết liệt, hiệu quả”, lấy kết quả thực thi làm thước đo quan trọng nhất”, ông Lê Ngọc Quang nhấn mạnh.

Áp lực công việc ngày càng cao. Sau giai đoạn sắp xếp bộ máy, thách thức lớn hơn nằm ở trách nhiệm và năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức. Vậy làm thế nào để đánh giá đúng năng lực cán bộ bằng sản phẩm cụ thể? Câu trả lời sẽ có trong Bài 2 của loạt bài“Cán bộ cơ sở và thước đo lòng dân”.