Nghị quyết số 10-NQ/TWngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đã đặt khu vực kinh tế FDI vào đúng vị trí của giai đoạn phát triển mới. FDI không chỉ là nguồn bổ sung vốn, còn là một kênh quan trọng để tiếp nhận công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, đào tạo nhân lực, mở rộng thị trường và nâng cao vị thế quốc gia.

Để chuẩn bị những điều kiện tốt nhất cho làn sóng đầu tư FDI mới theo tinh thần của Nghị quyết 10-NQ/TW, PV Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam đã có cuộc trao đổi với GS.TS. Mạc Quốc Anh, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội (HanoiSME).

PV: Thưa ông,Nghị quyết số 10-NQ/TW có sự thay đổi lớn từ “mở cửa để đón vốn” sang “chủ động thiết kế không gian phát triển để chọn dòng vốn phù hợp”. Theo ông, những cơ sở nào để Việt Nam có thể tạo lập được bước chuyển này?

GS.TS. Mạc Quốc Anh: Muốn có không gian phát triển để chọn dòng vốn phù hợp, Việt Nam phải chuyển từ tư duy “đón nhà máy” sang tư duy “xây hệ sinh thái”. Một nhà máy có thể tạo việc làm và kim ngạch xuất khẩu, nhưng một hệ sinh thái mới tạo ra công nghệ, nhà cung ứng, nhân lực kỹ thuật, dịch vụ hỗ trợ, năng lực quản trị và giá trị gia tăng bền vững.

Điều kiện then chốt thứ nhất là phải nâng chất lượng thể chế và khả năng dự báo chính sách. Nhà đầu tư chiến lược không chỉ nhìn vào ưu đãi thuế, họ còn nhìn vào sự ổn định, minh bạch, nhất quán, chi phí tuân thủ thấp và khả năng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tài sản, vốn đầu tư, thu nhập hợp pháp.

Điều kiện thứ hai là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Muốn các tập đoàn đặt trung tâm R&D, trung tâm dữ liệu, trung tâm thiết kế, trung tâm điều hành khu vực tại Việt Nam, chúng ta phải có đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ, chuyên gia quản trị, chuyên gia pháp lý, tài chính, logistics, dữ liệu, an ninh mạng và chuyển đổi xanh đủ năng lực.

Điều kiện thứ ba là công nghiệp hỗ trợ và DN trong nước phải đủ sức tham gia chuỗi cung ứng - đây là điểm sống còn. Nếu DN FDI đến Việt Nam nhưng phần lớn linh kiện, dịch vụ kỹ thuật, nguyên liệu, giải pháp công nghệ vẫn nhập từ bên ngoài thì Việt Nam chủ yếu vẫn hưởng lợi ở khâu lao động và hạ tầng. Ngược lại, nếu DN Việt Nam trở thành nhà cung ứng cấp I, cấp II, tham gia thiết kế, tiêu chuẩn hóa, sản xuất linh kiện, dịch vụ hậu cần, dịch vụ số, kiểm định, đóng gói, logistics thì giá trị gia tăng sẽ ở lại nhiều hơn trong nền kinh tế.

PV:Thực tế những năm qua việc thu hút FDI vẫn khá dàn trải, từ lĩnh vực ngành nghề cho đến phạm vi địa lý. Vớinhững thay đổi tại Nghị quyết 10-NQ/TW, ông thấy chúng ta cần chú trọng hơn ở những điểm nào?

GS.TS. Mạc Quốc Anh: Điều quan trọng trong thu hút FDI theo tinh thần Nghị quyết số 10 là phải thu hút đúng ngành, đúng nhà đầu tư, đúng công nghệ. Việt Nam cần ưu tiên các lĩnh vực có tính dẫn dắt như chip bán dẫn, thiết bị số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ sinh học, y sinh tiên tiến, năng lượng mới, vật liệu tiên tiến, công nghiệp xanh, logistics hiện đại, tài chính, thương mại và dịch vụ giá trị gia tăng cao. Đây cũng là những lĩnh vực được Nghị quyết 10 xác định là ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới.

Điều quan trọng hơn là phải có sự liên kết thực chất giữa Nhà nước, nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp trong nước, viện trường và hiệp hội DN. Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng; doanh nghiệp FDI công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật, lộ trình nội địa hóa; DN Việt Nam nâng chuẩn quản trị, chất lượng, ESG, chuyển đổi số; Viện, trường đào tạo nhân lực theo nhu cầu thị trường; Hiệp hội DN làm cầu nối, tập hợp kiến nghị, thúc đẩy liên kết cung - cầu. Khi các mắt xích này vận hành đồng bộ, Việt Nam mới có thể trở thành nơi tạo ra ý tưởng, công nghệ, quản trị và giá trị gia tăng cao, không chỉ là nơi đặt nhà máy.

Thể chế phải đi trước một bước

PV: Ông có nhắc đến vấn đề cải cách thể chế, được coi là “chìa khóa" để giữ chân các nhà đầu tư chiến lược. Với Nghị quyết 10-NQ/TW, chúng ta cần phải làm sao để quá trình cải cách này diễn ra thuận lợi và thực sự mang lại hiệu quả?

GS.TS. Mạc Quốc Anh: Điều quyết định cho sự thành công của Nghị quyết số 10-NQ/TW không chỉ là ban hành chính sách, còn là năng lực tổ chức thực hiện. Trong đó, thể chế phải đi trước một bước, bởi FDI thế hệ mới rất nhạy cảm với chất lượng thể chế. Nhà đầu tư chiến lược cần môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thủ tục nhanh, chi phí tuân thủ thấp, dữ liệu rõ ràng và cơ chế xử lý tranh chấp đáng tin cậy. Nếu thể chế chậm, chồng chéo, thiếu nhất quán thì dù có ưu đãi tích cực cũng khó giữ được nhà đầu tư chất lượng cao.

Thứ hai là phải có điều phối quốc gia thay cho cạnh tranh cục bộ giữa các địa phương. Thu hút FDI không thể chỉ là câu chuyện của từng tỉnh, từng khu công nghiệp, phải gắn với quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng, cụm ngành, hành lang kinh tế, hạ tầng logistics, năng lượng, đô thị, nhân lực và thị trường. Mỗi địa phương cần phát huy lợi thế riêng, nhưng không nên “trải thảm đỏ bằng mọi giá”, không hạ chuẩn môi trường, công nghệ, lao động để giành dự án.

Thứ ba là phải phát triển DN trong nước, nhất là DNNVV. Đây là điểm tôi đặc biệt quan tâm từ góc nhìn của HanoiSME. Nếu DN Việt Nam không lớn lên, không chuẩn hóa quản trị, không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, không chuyển đổi số, không đáp ứng ESG, không nâng năng suất thì liên kết FDI - nội địa sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Cần có chương trình quốc gia phát triển nhà cung ứng Việt Nam, hỗ trợ DN nâng chuẩn quản trị, chứng nhận chất lượng, tài chính, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, tham gia sàn kết nối cung ứng và tiếp cận thông tin mua hàng của các tập đoàn FDI.

Thứ tư là hạ tầng phải đáp ứng yêu cầu của dòng vốn mới. FDI công nghệ cao cần điện ổn định, năng lượng xanh, nước sạch, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, logistics nhanh, cảng biển, sân bay, đường cao tốc, đường sắt, khu công nghiệp sinh thái, nhà ở và dịch vụ xã hội cho người lao động.

Thứ năm là phải nâng cấp thị trường vốn. FDI thế hệ mới không chỉ là đầu tư trực tiếp vào nhà máy, còn gồm đầu tư gián tiếp, quỹ đầu tư, thị trường chứng khoán, trung tâm tài chính quốc tế, M&A, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ tăng trưởng, quỹ hưu trí, bảo hiểm và các dòng vốn dài hạn. Vì vậy, nâng hạng thị trường chứng khoán, minh bạch thông tin, chuẩn mực kế toán, bảo vệ nhà đầu tư, phát triển trung tâm tài chính quốc tế là những điều kiện quan trọng để Việt Nam thu hút dòng vốn trung và dài hạn có chất lượng.

Thứ sáu là phải xây dựng niềm tin bằng hành động cụ thể. Nhà đầu tư quan tâm đến thông điệp chính sách, nhưng họ quyết định bằng trải nghiệm thực tế: thủ tục có nhanh không, điện có ổn định không, nhân lực có đáp ứng không, tranh chấp có được xử lý công bằng không, địa phương có đồng hành không, chính sách có thay đổi bất ngờ không. Do đó, mỗi Bộ, ngành, địa phương cần có kế hoạch triển khai cụ thể, có chỉ tiêu đo lường, có trách nhiệm giải trình và có kênh đối thoại thường xuyên với DN.

PV: Xin trân trọng cảm ơn GS.TS!