60 ngày giao dịch bằng USD

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đầu tuần này phát đi tín hiệu cho thấy các cuộc đàm phán với Iran về chương trình hạt nhân và việc mở lại eo biển Hormuz đang đạt tiến triển, thông qua việc nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt lâu nay đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.

Theo giấy phép có hiệu lực trong 60 ngày do Bộ Tài chính Mỹ ban hành hôm 22/6, Iran được phép bán dầu bằng đồng USD. Các giao dịch dầu thô, sản phẩm hóa dầu và các sản phẩm từ dầu mỏ sẽ được thực hiện bằng đồng USD đến hết ngày 21/8.

Động thái này là một phần trong thỏa thuận ngừng bắn rộng hơn giữa Mỹ và Iran, nhiều khả năng bao gồm cả việc mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với thương mại năng lượng toàn cầu. Ngay trước khi các cuộc đàm phán với Mỹ bắt đầu, Iran tuyên bố sẽ tiếp tục đóng eo biển này với lý do Mỹ đã không kiềm chế được các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Lebanon, vi phạm thỏa thuận ngừng bắn mới đạt được.

Giấy phép mang tên “General License X” cũng cho phép nhập khẩu dầu của Iran vào Mỹ, đồng thời cho phép thực hiện giao dịch với tàu thuyền và tổ chức từng bị cấm theo các lệnh trừng phạt trước đây của Washington.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ sử dụng các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngành dầu mỏ Iran như một công cụ gây sức ép kinh tế, bằng cách gạt Tehran khỏi hệ thống tài chính dựa trên đồng USD. Để duy trì hoạt động xuất khẩu dầu, Iran đã xây dựng một “mạng lưới ngầm”, chủ yếu phục vụ thị trường Trung Quốc - quốc gia được cho là mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Tehran cũng thường sử dụng các đồng tiền thay thế và nhiều biện pháp khác để né tránh lệnh trừng phạt.

Sự miễn trừ của Mỹ cho phép các ngân hàng Iran nhận thanh toán trực tiếp từ khách hàng nước ngoài, qua đó có thể giúp nước này thu về thêm hàng tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết quyết định trên gắn liền với các cuộc đàm phán mà ông mô tả là “mang tính xây dựng” giữa Mỹ và Iran diễn ra cuối tuần qua tại Thụy Sĩ nhằm hướng tới một thỏa thuận hòa bình, chấm dứt xung đột.

Trong tuyên bố của mình, ông Bessent cho hay: “Phù hợp với các cuộc đối thoại tích cực đang diễn ra tại Thụy Sĩ, Iran đã cam kết bảo đảm quyền tự do và thông suốt của hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, đồng thời cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận nước này”.

Pakistan và Qatar - hai quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải - cho biết các cuộc đàm phán hôm 22/6, cũng là cuộc gặp trực tiếp cấp cao đầu tiên giữa Mỹ và Iran kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, đã đạt được “những tiến triển đáng khích lệ”. Hai bên sẽ tiếp tục các cuộc thảo luận kỹ thuật trong thời gian tới.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên quốc tế quay trở lại các cơ sở của nước này, song nhiều điều khoản trong thỏa thuận vẫn đang tiếp tục được thương lượng.

Iran có thể thu về thêm 8-9 tỷ USD

Tuần trước, Washington và Tehran đã ký một thỏa thuận sơ bộ, mở ra khoảng thời gian 60 ngày để hướng tới một thỏa thuận cuối cùng. Việc nới lỏng trừng phạt đã được đề cập trong bản ghi nhớ giữa hai bên, làm dấy lên lo ngại tại Mỹ rằng Iran có thể nhận được những lợi ích tài chính đáng kể trước khi chính thức từ bỏ các năng lực hạt nhân của mình.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân được ký dưới thời Tổng thống Barack Obama và tái áp đặt các lệnh trừng phạt nhằm vào ngành xuất khẩu dầu mỏ của Iran, đồng thời hạn chế khả năng tiếp cận đồng USD của nước này. Khi đó, chính quyền Mỹ cho rằng các biện pháp trừng phạt là cần thiết nhằm gây sức ép lên nguồn thu của Tehran, vốn có thể được sử dụng để hỗ trợ các nhóm vũ trang và những hoạt động bị Washington xem là đe dọa an ninh quốc gia.

Mặc dù giấy phép miễn trừ hiện nay không đồng nghĩa với việc dỡ bỏ vĩnh viễn các lệnh trừng phạt, nhưng đây được xem là một trong những động thái nới lỏng lớn nhất đối với lĩnh vực dầu mỏ Iran trong nhiều thập kỷ.

Ông Michael Feller, Giám đốc chiến lược của Geopolitical Strategy, nhận định với CNBC rằng Iran nhiều khả năng sẽ tận dụng khoảng thời gian 60 ngày này để khôi phục các cơ sở dầu khí bị hư hại do chiến sự và ký kết các hợp đồng dài hạn với các khách hàng quen thuộc.

“Đây sẽ là cú hích rất lớn đối với Iran, cả về kinh tế lẫn ngoại giao”, ông Feller đánh giá.

Trong khi đó, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ Miad Maleki cho rằng động thái mới có thể giúp Iran thu về thêm từ 8-9 tỷ USD từ lượng dầu thô đang bị tồn đọng tại khu vực Vịnh Ba Tư.

Ông Maleki nhận xét: “Hoạt động sản xuất, bán hàng, thanh toán bằng USD, ngành hóa dầu và vận tải biển được bảo vệ - tất cả đều được kích hoạt cùng lúc. Tổng thể, điều này tương đương với việc mở lại một cách bền vững nguồn thu quan trọng nhất của Iran”.

Các quan chức Mỹ cho biết các cuộc đàm phán với Iran vẫn đang tiếp tục. Những thỏa thuận tiếp theo sẽ phụ thuộc vào mức độ tuân thủ của Tehran đối với các cam kết đã đưa ra trong thỏa thuận sơ bộ giữa hai bên.