Hoàn thiện quy hoạch, rút ngắn thủ tục đầu tư dự án điện

Tại phiên thảo luận Tổ 3 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ những vướng mắc trong quy hoạch, thủ tục đầu tư, đàm phán hợp đồng mua bán điện và cơ chế huy động vốn cho các dự án điện khí. Các đề xuất sửa đổi hướng đến rút ngắn thời gian triển khai dự án, nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của nền kinh tế.

Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, Quy hoạch điện VIII được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2023 và điều chỉnh vào năm 2025. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp khó khăn do quy hoạch điện chưa đồng bộ với các quy hoạch chuyên ngành và quy hoạch địa phương, nhất là trong bối cảnh điều chỉnh địa giới hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Trước thực tế này, dự thảo Luật Điện lực sửa đổi hướng đến hoàn thiện các quy định về cập nhật, điều chỉnh quy hoạch, bảo đảm tính thống nhất và khả thi trong tổ chức thực hiện. Việc làm rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trung ương và địa phương được xem là yêu cầu quan trọng nhằm hạn chế vướng mắc, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện và lưới điện.

Một điểm nghẽn khác được Bộ trưởng đề cập là thủ tục đầu tư đối với những dự án điện đã có trong quy hoạch được phê duyệt. Mặc dù các bộ, ngành và địa phương đã nỗ lực thúc đẩy triển khai, quá trình chấp thuận chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư vẫn trải qua nhiều khâu, kéo dài thời gian chuẩn bị và ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Để khắc phục, dự thảo đề xuất phân loại dự án điện theo điều kiện cụ thể. Đối với những dự án đáp ứng đầy đủ các yêu cầu, có thể miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và sử dụng văn bản chấp thuận nhà đầu tư làm cơ sở pháp lý triển khai. Theo Bộ trưởng, giải pháp này nhằm giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, đồng thời đưa các công trình cần thiết vào vận hành sớm hơn. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục cần đi đôi với các điều kiện kiểm soát rõ ràng, bảo đảm dự án đáp ứng yêu cầu về quy mô, tiến độ, đấu nối, sử dụng đất, tài nguyên và quốc phòng, an ninh.

Lấy giá điện trúng thầu làm cơ sở đàm phán hợp đồng

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cũng chỉ ra những bất cập trong quá trình đàm phán giá điện và ký hợp đồng mua bán điện giữa nhà đầu tư với bên mua điện. Theo quy định hiện hành, sau khi đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giá điện trúng thầu mới là mức tối đa, các bên vẫn phải tiếp tục đàm phán để xác định giá cuối cùng. Do lợi ích của bên mua và bên bán điện không hoàn toàn thống nhất, quá trình thương lượng có thể kéo dài nhiều năm. Thậm chí, một số dự án đã vận hành thương mại nhưng vẫn chưa ký được hợp đồng mua bán điện.

Để tháo gỡ vướng mắc, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ đề xuất sử dụng giá điện trúng thầu làm cơ sở xác định giá trong hợp đồng mua bán điện. Cơ chế này được kỳ vọng hạn chế rủi ro, giảm bất đồng giữa các bên, tiết kiệm thời gian và tạo môi trường thuận lợi hơn cho nhà đầu tư.

Việc hoàn thiện cơ chế hợp đồng mua bán điện không chỉ góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án mà còn có ý nghĩa đối với khả năng huy động vốn, bởi tính ổn định và khả năng dự báo doanh thu là những yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư vào lĩnh vực điện lực.

Đề xuất cơ chế giá công suất để thu hút đầu tư điện khí LNG

Đối với phát triển điện khí, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, Việt Nam hiện có hai nguồn chính là khí tự nhiên khai thác trong nước và khí thiên nhiên hóa lỏng nhập khẩu (LNG). Nguồn khí trong nước cần được huy động tối đa theo khả năng cung cấp, bởi hoạt động này không chỉ phục vụ phát điện mà còn gắn với thăm dò, khai thác dầu khí, phát triển công nghiệp và đóng góp ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nguồn khí nội địa không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu, khiến LNG nhập khẩu trở thành nguồn cần thiết trong cơ cấu phát triển điện lực.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, nhu cầu phát triển các dự án điện khí LNG trong thời gian tới rất lớn. Trong khi đó, các dự án này có vốn đầu tư cao, chi phí cố định lớn và thời gian thu hồi vốn dài. Bộ trưởng nhận định các quy định hiện hành của Luật Điện lực và Nghị định 56 chưa tạo được sức hấp dẫn cần thiết đối với nhà đầu tư.

Cơ chế sản lượng điện hợp đồng tối thiểu (Qc) ở mức 65% cũng chưa giải quyết đầy đủ những quan ngại của doanh nghiệp, bởi sản lượng điện thực tế được huy động còn phụ thuộc vào vận hành thị trường, quá trình chào giá và lập lịch huy động.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung cơ chế giá công suất bên cạnh giá điện năng. Đây là khoản thanh toán cho khả năng sẵn sàng phát điện của nhà máy trong những điều kiện nhất định, góp phần bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư và tạo điều kiện huy động nguồn lực phát triển các dự án LNG.

Dù vậy, Bộ trưởng nhấn mạnh cơ chế giá công suất cần được tính toán thận trọng, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng điện, tránh tạo ra tác động bất hợp lý đối với giá điện của nền kinh tế.

Bảo đảm an sinh xã hội, kiểm soát tác động đến giá điện

Bên cạnh các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị quá trình sửa đổi Luật Điện lực phải gắn với yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội, an toàn công trình và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Đoàn Hải Phòng, tán thành sự cần thiết sửa đổi luật nhưng lưu ý việc tháo gỡ vướng mắc cần đi đôi với kiểm soát chặt chẽ các cơ chế đặc thù. Về lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, đại biểu đề nghị đánh giá riêng tác động đối với vùng núi, vùng sâu, hải đảo, nơi chi phí cung cấp điện thường cao trong khi khả năng chi trả của người dân còn hạn chế.

Ông cũng đề nghị quy định rõ đối tượng, nguồn kinh phí và trách nhiệm tổ chức hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo, hộ chính sách xã hội, đồng thời xây dựng phương án chuyển tiếp để chính sách hỗ trợ không bị gián đoạn.

Liên quan đến thủ tục đầu tư, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn TP Hải Phòng cho rằng, cần làm rõ các điều kiện áp dụng cơ chế miễn chấp thuận chủ trương đầu tư, tránh đơn giản hóa thủ tục nhưng thiếu căn cứ kiểm soát. Ông đồng thời đề nghị đánh giá định lượng tác động của cơ chế Nhà nước bù đắp chi phí hợp lý trong trường hợp giá điện chưa kịp điều chỉnh, qua đó làm rõ ảnh hưởng đối với giá bán lẻ điện và ngân sách nhà nước.

Các đại biểu cũng lưu ý yêu cầu quy định cụ thể trách nhiệm bảo đảm an toàn đập, hồ chứa thủy điện liên tỉnh; kiểm soát điều kiện tham gia đầu tư điện hạt nhân sử dụng lò phản ứng mô-đun nhỏ; và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Bộ Công Thương, chính quyền địa phương trong điều chỉnh quy hoạch, xác định dự án điện cấp bách.

Đồng thời, dự thảo Luật cần tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển điện gió, điện mặt trời và các nguồn năng lượng mới, phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam.

Nhìn chung, các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý cho ngành điện theo hướng tháo gỡ điểm nghẽn, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và nâng cao tính minh bạch, khả thi trong thực thi. Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, việc sửa đổi Luật Điện lực cần xuất phát từ những vướng mắc thực tiễn, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ dự án, thu hút đầu tư, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và cung cấp đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội.