Từ trải nghiệm của người học đến ý kiến của các cơ sở đào tạo và chuyên gia, nhiều quan điểm cho rằng, điều quan trọng không phải là thêm bao nhiêu bài thi hay bao nhiêu km, mà là đánh giá đúng năng lực lái xe thực tế của học viên.

Bỏ thi mô phỏng lái xe: Gỡ “điểm nghẽn”, tăng thực chất trong sát hạch?

Vừa mua ô tô sau 3 tháng có bằng lái xe, anh Nguyễn Đức Hà, ở xã An Khánh, Hà Nội cảm thấy những kiến thức được đào tạo trong trường rất hữu ích cho anh điều khiển phương tiện hàng ngày. Duy nhất chỉ có phần thi mô phỏng, theo anh Hà, chẳng những không áp dụng được vào thực tế, mà còn gây áp lực lớn với anh trong quá trình học và thi:

"Nó không giống kiểu lái xe, cảm giác mô phỏng không giúp gì nhiều. Khi mình nhìn vào tình huống, mình cảm thấy nó nguy hiểm thì mình bấm phím cách. Tình huống chỉ có mấy giây thôi, bấm sớm quá, lại không được điểm, mà bấm phím cách muộn quá, cũng ít điểm. Phải học mẹo nhiều thì mới nhớ tình huống thì mới làm được".

Tại dự thảo Thông tư quy định về sát hạch, cấp giấy phép lái xe; cấp, sử dụng giấy phép lái xe quốc tế, Bộ Công an đề xuất tăng số câu hỏi sát hạch trong bối cảnh câu hỏi hiện nay mới tập trung vào các quy tắc giao thông chung, chưa có nhiều nội dung xử lý tình huống thực tiễn, thí sinh có thể học mẹo.

Cơ quan này cũng đề xuất tăng quãng đường sát hạch đường trường tối thiểu, từ 2km lên 5km, đồng thời bỏ nội dung sát hạch mô phỏng vì chưa phản ánh đúng các tình huống giao thông thực tế, có nội dung mang tính “đánh đố”.

Nhiều người tham gia giao thông đồng tình đề xuất bỏ phần thi mô phỏng, nhưng lại có những ý kiến khác nhau về việc tăng số lượng câu hỏi lý thuyết và phần thi đường trường:

"Em ủng hộ. Em mới thi bằng lái 3 năm trước. Đợt thi của em có 9 người thì 8 người trượt mô phỏng".

"Chúng ta nên có quy trình thi bằng lái sát với thực tế hơn, tăng cường thực tế đi trên đường. Hiện tại câu hỏi lý thuyết mình thấy như thế là hợp lý rồi, không nhất thiết là phải tăng lên".

"Những tình huống thực tế chạy trên đường trường và những câu hỏi lý thuyết, theo như em là giúp được nhiều đấy. Khi tham gia giao thông, người ta vào những tình huống từng được học, người ta sẽ vận dụng ngay lập tức".

Ông Nguyễn Văn Dũng, ở Trung tâm đào tạo lái xe Lạc Hồng cho biết, trước đây, tỷ lệ đỗ sát hạch lái xe ô tô tại trung tâm này khoảng 70%, nhưng từ khi có thi mô phỏng, tỷ lệ giảm xuống chỉ còn khoảng 40 - 50%:

"Chúng ta cứ bám vào đào tạo và quản lý từng chi tiết một của đào tạo, tôi cho rằng là điều không nên. Chúng ta quản lý bằng chính chất lượng sát hạch, lúc đó đầu ra sẽ tuyệt vời. Chứ còn như mô phỏng là một, hai là cabin là những thứ vô bổ, vừa tốn kém thì giờ, vừa tốn kém công sức, vừa tốn kém của cải xã hội".

Đổi mới sát hạch thế nào để sát thực tế?

Tuy nhiên, với đề xuất tăng số câu hỏi lý thuyết hay kéo dài quãng đường sát hạch đường trường, ông Dũng cho rằng cần cân nhắc kỹ để tránh kéo dài thời gian tổ chức các kỳ sát hạch.

Cùng chung quan điểm, TS. Khương Kim Tạo, Chủ tịch Chi hội Đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe thuộc Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, mô phỏng chỉ phù hợp để hỗ trợ đào tạo, chứ không phù hợp để sử dụng như một nội dung quyết định cấp giấy phép lái xe.

Còn với phần lý thuyết, theo ông Tạo, điều quan trọng là xây dựng được bộ câu hỏi và đề thi đủ khả năng kiểm tra nhận thức và thái độ của người lái xe:

"Chúng ta tăng câu hỏi lên chưa chắc trình độ học viên đã tăng lên, mà có khi tổn thất về thời gian cũng như các chi phí khác. Tai nạn giao thông trong thực tế là do thái độ, ý thức con người. Vậy cái chúng ta cần tập trung giải quyết về mặt lý thuyết này là làm thế nào để đánh giá được thái độ của học viên. Còn chuyện học viên học tủ thì do cách ta ra đề thôi".

Với đề xuất tăng quãng đường sát hạch đường trường, TS. Khương Kim Tạo bày tỏ, không nên đánh giá năng lực người lái bằng một con số cứng. Thay vào đó, cần lựa chọn những cung đường đủ khó với đặc thù từng địa phương, có nút giao, đèn tín hiệu và các tình huống giao thông điển hình để kiểm tra khả năng xử lý thực tế của học viên.

Chuyên gia giao thông, TS. Phan Lê Bình, Trưởng đại diện Văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản cũng cho rằng, kiến thức lý thuyết nên chú trọng hơn tới các tình huống thực tế mà người lái thường xuyên gặp phải:

"Đưa ra một ngã tư, một hướng có xe cứu hỏa, một hướng có xe cứu thương và một hướng là xe của bản thân, xong rồi bảo xe nào được quyền ưu tiên đi trước. Thay vì những đề bài tính chất lý thuyết xa rời thực tế như thế, thì nên có những hướng dẫn thật cụ thể. Ví dụ đi xe trên đường cao tốc. Hiện nay số lượng đường cao tốc tăng rất nhanh, trong khi đó, thói quen lái xe của nhiều người trên cao tốc vẫn còn rất yếu".

Những thay đổi trong đào tạo, sát hạch cấp giấy phép lái xe cho phù hợp thực tế là điều cần thiết. Tuy nhiên, không chỉ là việc giảm hay tăng bài thi, điều mà một quy trình cấp giấy phép lái xe cần hướng tới phải là đánh giá sát thực tế hơn, để mỗi tấm bằng lái là một cam kết an toàn với cộng đồng với năng lực thật, ý thức thật và trách nhiệm thật.