Trong bối cảnh đòi hỏi nâng cao chất lượng đại biểu, việc đảm bảo cơ cấu đại diện vùng miền và các dân tộc không chỉ dừng lại ở con số mà còn phải gắn liền với tiêu chí chất lượng của đại biểu dân cử, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các vùng miền và cộng đồng dân tộc. Phóng viên VOV đã có cuộc phỏng vấnPhó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hộiNguyễn Lâm Thành về vấn đề này.

PV: Thưa ông , vì sao trong mỗi kỳ bầu cử, việc bảo đảm cơ cấu đại diện vùng miền và các dân tộc luôn được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc, chứ không chỉ là yếu tố “khuyến khích”?

Ông Nguyễn Lâm Thành: Điều 5 Hiến pháp 2013 ghi rõ, “các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, giúp nhau cùng phát triển”. Quyền bình đẳng được hiểu là quyền bình đẳng giữa các dân tộc, bình đẳng của người dân tộc thiểu số, thể hiện trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị và văn hóa. Bình đẳng về chính trị là quyền tham gia bầu cử, quyền tham gia hệ thống chính trị, mà thiết chế quan trọng là Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Để bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trên, việc bảo đảm cơ cấu vùng miền, dân tộc tham gia các cơ quan dân cử được xem như một yêu cầu bắt buộc để các thành phần này có thể được tham gia vào hệ thống đó như một quyền ưu tiên. Nếu chỉ là cơ chế khuyến khích thì cơ chế có thể có, hoặc có thể không hoặc tham gia với số lượng ít vào hệ thống cơ quan dân cử từ trung ương đến địa phương, không phản ánh bản chất của nhà nước ta và phù hợp với đặc điểm quốc gia có nhiều dân tộc..

PV: Nếu thiếu tiếng nói của các vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong Quốc hội và HĐND, theo ông việc xây dựng và giám sát chính sách sẽ gặp những khó khăn gì,thưa ông?

Ông Nguyễn Lâm Thành: Việc am hiểu về tình hình tự nhiên, kinh tế, xã hội, đời sống nhân dân và nhất là tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu của người dân sẽ bị hạn chế, có thể dẫn đến việc xây dựng và giám sát chính sách pháp luật có những lúc, những điểm chưa thực sự phù hợp, chưa phản ảnh đúng, đầy đủ vấn đề của thực tiễn. Mặt khác việc truyền tải, giải thích, tuyên truyền vận động chính sách, pháp luật của nhà nước thông qua những người đại diện vùng đồng bào dân tộc, vùng khó khăn sẽ đến với người dân, đầy đủ, phù hợp, dễ thuyết phục hơn hơn vì chính họ là đại diện trực tiếp của người dân khu vực này.

PV: Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng đại biểu ngày càng cao, và đặc biệt đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới thì việc bảo đảm cơ cấu đại diện vùng miền, dân tộc cần được hiểu và thực hiện như thế nào để vừa “đúng cơ cấu”, vừa “đúng người” và đảm bảo tiếu chí, tiêu chuẩn chất lượng của đại biểu dân cử?

Ông Nguyễn Lâm Thành: Vấn đề đặt ra là vừa bảo đảm cơ cấu, vừa bảo đảm chất lượng. Tuy nhiên, chất lượng ở đây không phải là tất cả các vùng miền phải bằng nhau mà phải phù hợp với đặc điểm, trình độ phát triển kinh tế xã hội của khu vực đó, để có tiêu chí bổ sung lựa chọn phù hợp. Đơn cử, không thể yêu cầu ứng cử viên ở vùng khó khăn lại có trình độ cao về chuyên môn khoa học hay am hiểu các lĩnh vực kinh tế mới, mà cần họ ở việc am hiểu địa bàn, am hiểu đồng bào mình, có khả năng tiếp cận những vấn đề của thực tiễn phát triển đất nước.

Nguyên tắc quan trọng là chọn lọc, tiến cử được những người ưu tú nhất của khu vực đó, của dân tộc đó, những người đủ năng lực trí tuệ, uy tín, tâm huyết, trách nhiệm, đại diện xứng đáng. Hiện nay, phát triển giáo dục ở vùng dân tộc thiểu số đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, chất lượng nguồn nhân lực được tăng lên và cũng sẽ có nhiều cá nhân xuất sắc để lựa chọn.

PV: Vậy ông kỳ vọng gì đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 trong việc phản ánh tiếng nói, lợi ích chính đáng của các vùng miền và cộng đồng dân tộc trong cả nước?

Ông Nguyễn Lâm Thành: Nhiệm kỳ quốc hội khóa 15 là nhiệm kỳ thành công với 89 đại biểu quốc hội được bầu, chiếm tỷ lệ 17,78 % và là nhiệm kỳ có tỷ lệ ĐBQHlà người dân tộc thiểu số cao nhất. Hy vọng rằng nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVIvà nhiệm kỳ HDND 2026-2030 sẽ đạt được tỷ lệ dân tộc thiểu số, vùng miền, bằng hoặc cao hơn nhiệm kỳ vừa qua. Mặt khác, chất lượng của các đại biểu sẽ tăng lên, cả về trình độ học vấn, chuyên môn, kinh nghiệm công tác cùng bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ chung của người đại biểu, đại diện cho tiếng nói của nhân dân, đặc biệt là đại diện cho tiếng nói, tâm tư, nguyện vọng, lợi ích chính đáng của đồng bào các dân tộc thiểu số và miền núi, các vùng khó khăn, các vùng miền trong cả nước, góp phần thúc đẩy sự phát triển của các dân tộc bình đẳng về mọi mặt, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển chung của đất nước trong giai đoạn mới.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông.