Đầu tháng 2/2026, hình ảnh hàng nghìn container nằm phơi mình tại các cửa khẩu với chi phí lưu kho bãi lên tới 6.000 USD/ngày, cùng sự sốt ruộtcủa các doanh nghiệp khiến nhiều người không khỏi xót xa. Hàng hóa đã về đến nơi nhưng không thể thông quan, chi phí tăng từng giờ, chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy.

Sự việc bắt đầukhi Nghị định 46 về an toàn thực phẩm có hiệu lực khiến những lô hàng đang trên đường về phải phải “đạt chuẩn” theo quy định mới. Vậy là từ chỗ doanh nghiệp đã và đang đáp ứng đầy đủ theo quy định cũ - Nghị định 15 thì nay các lô hàng này buộc phải “đạt chuẩn” theo khung pháp lý mới – Nghị định 46. Sự thay đổi này khiến cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý nhà nước đều trở tay không kịp.

Vềphía doanh nghiệp, hậu quả là những con số chi phí logistics tăng chóng mặt, đặc biệt với hàng đông lạnh, thực phẩm cần bảo quản nghiêm ngặt. Dưới góc độ quản lý nhà nước, các cơ quan chức năng lâm vào thế khó: nghị định đã có hiệu lực thì buộc phải thực thi.

Trước thực trạng này, Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hải quan… đều khẳng định đã làm đúng chức trách, đúng thẩm quyền. Vậy là tất cả các khâu đều đúng nhưng lại phơi bày một thực tế thật đáng suy ngẫm: Làm đúng nhưng tổng thể vẫn tắc nghẽn.

Theo quan điểm, chủ trương của Đảng, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là việc “soạn cho đúng luật”, mà có tính dự liệu khả năng đi vào cuộc sống, phải tính toán đầy đủ lợi – hại, đánh giá tác động chính sách, bảo đảm sự vận hành trơn tru.

Một nghị định, dù xuất phát có mục tiêu đề ra đúng đắn, nhưng nếu thiếu lộ trình chuyển tiếp, thiếusự chuẩn bị về hạ tầng thực thi và nhân lực, rất dễ biến từ công cụ quản lý thành rào cản cho sản xuất – kinh doanh.

Thời gian qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh sự cần thiết tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển đất nước, tháo gỡ thể chế chính là tháo gỡ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong phát triển.

Quan điểm này cũng được thể hiện rất rõ trong Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, ban hành ngày 30/4/2025, về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Tại mục 3 phần quan điểm chỉ đạo, Nghị quyết nêu rõ: “Xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, ‘đứng trên mảnh đất thực tiễn của Việt Nam’… đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”,…”.

Nhìn từ tinh thần ấy, một vấn đề đặt ra là Nghị định 46 đã lĩnh hội quan điểm, chủ trương Nghị quyết số 66-NQ/TW, trong đó xuất phát từ yếu tố “thực tiễn” đã được đặt đúng vị trí trung tâm?. Mặc dù, Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đưa ra lý giải hoàn toàn có cơ sở, đó là: Dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội là thời điểm tiêu thụ thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe lớn nhất trong năm, tiềm ẩn nhiều nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Tuy nhiên, không thể vì mục tiêu quản lý mà thiết kế quy định khiến hàng hóa tắc nghẽn, doanh nghiệp đứng ngồi không yên, cơ quan quản lý Nhà nước họp bàn để tìm giải pháp tháo gỡ…

Cuối cùng, nghịch lý xuất hiện khi Bộ Y tế, chính là cơ quan chủ trì soạn thảo Nghị định 46 phải trình Chính phủ đề nghị tạm ngưng thực hiện nghị định này. Qua đó, Chính phủ đã phải ban hành một nghị quyết để… tạm dừng hiệu lực của một nghị định vừa ban hành.

Việc Chính phủ quyết định tạm dừng áp dụng Nghị định 46 là việc làmcần thiết và kịp thời, nhưng đồng thời cũng là một bài học về công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Tháo gỡ điểm nghẽn không chỉ làban hành thêm chính sách, mà đôi khi bắt đầu từ việc dám nhìn thẳng vào chính sách đã ban hành, thừa nhận những bất cập và điều chỉnh kịp thời.

Ở một góc nhìn khác, có ý kiến cho rằng với những chính sách có tính tác động diện rộng như Nghị định 46, cơ quan chức năng nên xem xét triển khai thí điểm tại một số cửa khẩu, cảng và trong một thời gian nhất định, đánh giá tác động trước khi áp dụng đồng loạt.

Từ câu chuyện Nghị định 46, yêu cầu đặt ra là cải cách thể chế, ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải đi cùng năng lực dự báo, đánh giá tác động và tinh thần “đứng trên mảnh đất thực tiễn của Việt Nam”. Chỉ khi đó, pháp luật mới đi vào cuộc sống, trở thành động lực phát triển, đúng tinh thần mà Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ.