Động thái này không chỉ nhằm bảo đảm tự do hàng hải trên một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, mà còn phản ánh nỗ lực của châu Âu trong việc gia tăng vai trò đối với an ninh vùng Vịnh.

Trong tuyên bố chung với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer hôm 5/7 cho biết Oman đã nhất trí phối hợp với Anh và Pháp nhằm bảo đảm an toàn cho vùng biển thuộc chủ quyền nước này, trong bối cảnh lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đang gia tăng trở lại. Hai quốc gia châu Âu cũng khẳng định sẵn sàng mở rộng Sứ mệnh quân sự đa quốc gia nhằm bảo vệ tự do hàng hải trên tuyến đường biển huyết mạch này.

Cùng ngày, Tổng thống Emmanuel Macron cho biết, Pháp đã triển khai lực lượng rà phá thủy lôi tới Trung Đông, gồm hai tàu săn thủy lôi được hộ tống bởi hai tàu khu trục và một máy bay tuần tra biển. Lực lượng này sẽ phối hợp với các đối tác nhằm khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải và bảo đảm an toàn trên tuyến vận tải chiến lược.

Các phát biểu đưa ra ngay sau chuyến thăm cấp nhà nước của Quốc vương Oman Haitham bin Tariq tới Paris, đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ song phương. Ngoài hàng loạt thỏa thuận về năng lượng tái tạo, quản lý nước và hàng không vũ trụ, hai nước còn nhất trí tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh hàng hải.

Tổng thống Emmanuel Macron nhấn mạnh: “Chúng tôi thực sự tin rằng ổn định của khu vực là yếu tố then chốt. Pháp và Oman sẽ cùng phát huy các năng lực và nguồn lực của mình để triển khai những sáng kiến hợp tác chung. Chúng tôi cũng tin tưởng rằng quan hệ đối tác Pháp - Oman sẽ trở thành nền tảng quan trọng, tạo thêm nhiều cơ hội hợp tác cho toàn bộ Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC)”.

Trước đó, vào tháng 5, Anh, Pháp và hơn 20 quốc gia khác cũng tuyên bố ủng hộ quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz trong khuôn khổ Sứ mệnh quân sự đa quốc gia tại tuyến đường thủy này, cho thấy sự đồng thuận ngày càng lớn của các đối tác quốc tế đối với việc duy trì ổn định tại eo biển Hormuz.

Việc châu Âu lựa chọn Oman làm đối tác trọng tâm phản ánh những tính toán chiến lược rõ nét. Nằm ở cửa ngõ phía nam eo biển Hormuz, Oman không chỉ kiểm soát phần lãnh hải quan trọng của eo biển, mà còn sở hữu hệ thống cảng hướng ra Biển Arab và Ấn Độ Dương, tạo thêm phương án duy trì dòng chảy thương mại nếu căng thẳng tại Hormuz tái bùng phát.

Không chỉ có lợi thế địa lý, Oman còn là một trong số ít quốc gia duy trì được quan hệ cân bằng với cả phương Tây và Iran. Trong nhiều năm, nước này đóng vai trò trung gian trong các cuộc đối thoại giữa Mỹ và Iran, đồng thời đang thúc đẩy đàm phán với Tehran về một cơ chế an ninh hàng hải mới. Chính vị thế đặc biệt đó giúp Oman trở thành đối tác phù hợp để châu Âu gia tăng hiện diện mà không tạo ra sự đối đầu trực diện như tại nhiều điểm nóng khác ở Trung Đông.

Tuy nhiên, nỗ lực mở rộng vai trò của Anh và Pháp cũng đặt ra bài toán về quyền định hình trật tự an ninh tại Hormuz. Iran phản đối bất kỳ sự hiện diện quân sự nào của các nước ngoài khu vực.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi khẳng định:“Chúng tôi sẽ không cho phép bất kỳ quốc gia nào, kể cả Pháp, can thiệp vào hoạt động rà phá bom mìn tại eo biển Hormuz trong giai đoạn tạm thời này. Iran có quyền quyết định các tuyến hàng hải và không chấp nhận bất kỳ phương án nào khác. Chúng tôi chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn hàng hải trên các tuyến do mình quy định”.

Sau bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran về việc mở lại eo biển Hormuz và khởi động tiến trình đàm phán kéo dài 60 ngày, lưu lượng xuất khẩu dầu qua tuyến hàng hải này đã phục hồi mạnh, góp phần hạ nhiệt giá dầu thế giới. Tuy nhiên, những tranh cãi liên quan đến quyền kiểm soát tuyến đường biển, khả năng áp dụng phí quá cảnh cũng như sự gia tăng hiện diện của các cường quốc cho thấy những thách thức trong việc tìm kiếm một giải pháp hòabình lâu dài cho khu vực.