Sáng 24/6, tại “Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh” doBáo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số đang trở thành yếu tố then chốt trong quá trình xây dựng hệ sinh thái năng lượng thông minh, giúp tối ưu vận hành, nâng cao hiệu quả sử dụng và hỗ trợ tái cấu trúc thị trường điện trong tương lai.

Bên cạnh các vấn đề về vốn, quy hoạch và chuyển đổi năng lượng, các ý kiến nhấn mạnh Việt Nam cần tận dụng AI và công nghệ số để nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống năng lượng hiện hữu, từ khâu quy hoạch, vận hành lưới điện đến điều tiết nhu cầu tiêu dùng.

AI trong bài toán quy hoạch tích hợp năng lượng - đô thị

Nêu ý kiến trong phiên thảo luận tại Diễn đàn, PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (ACST), Bộ Xây dựng, cho rằng vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là năng lượng hay đô thị riêng lẻ, mà là câu chuyện quy hoạch tích hợp.Theo ông, nội dung này đã được đề cập từ năm 2017 và trong quá trình triển khai đã có nhiều văn bản hướng dẫn yêu cầu tích hợp trong công tác quy hoạch. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực hiện vẫn còn không ít hạn chế.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông cho biết trong chuyến công tác gần đây tại Trung Quốc, ông được giới thiệu về cơ chế phối hợp liên ngành trong lĩnh vực năng lượng và phát triển đô thị. Theo đó, có những cam kết được ký kết và thực hiện đồng bộ bởi nhiều bộ, ngành khác nhau.

“Trong giai đoạn phát triển mới, với quyết tâm thúc đẩy tăng trưởng nhanh, Việt Nam cần đẩy mạnh hơn nữa sự phối hợp giữa các ngành, các cấp. Điều này đã phần nào được thể hiện qua việc triển khai các dự án hạ tầng lớn hay công tác giải phóng mặt bằng thời gian qua”, PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương nhận định.

Theo PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, năng lượng cần được xem là một nội dung quan trọng trong quy hoạch tích hợp. Với quy mô dân số lớn và tốc độ đô thị hóa nhanh, đặc biệt tại Hà Nội, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng trở nên cấp thiết.Dù trong các định hướng quy hoạch dài hạn của Hà Nội đã đề cập đến vấn đề này, song mức độ thực hiệnvẫn chưa thực sự tương xứng với vai trò của năng lượng trong phát triển đô thị bền vững.

“Với quy mô dân số dự kiến khoảng 17 triệu người và tốc độ phát triển hạ tầng rất nhanh, năng lượng sẽ là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững của Thủ đô”, ông Phương nhấn mạnh.

PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phươngcho rằng việc kết hợp hài hòa giữa năng lượng tái tạo và năng lượng truyền thống theo hướng thông minh cần được đưa vào quy hoạch ngay từ đầu. Thực tế phát triển xe điện thời gian qua cho thấy nhiều quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan đến bãi đỗ xe, trạm sạc, hạ tầng chung cư hay tầng hầm vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường.

“Đó là minh chứng cho thấy chúng ta đang đi sau thực tiễn. Trong bối cảnh công nghệ và AI phát triển rất nhanh, cùng với những thay đổi mạnh mẽ của lĩnh vực năng lượng, cần coi đây là những vấn đề phải được tính toán trước, đi trước một bước so với các lĩnh vực khác”, ông Phương khuyến nghị.

Hình thành thị trường năng lượng thông minh

Trao đổi về phát triển lưới điện thông minh tại Việt Nam, PGS Nguyễn Đức Huy, Phó Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho rằng thị trường điện trong tương lai sẽ không chỉ dừng ở mô hình bán lẻ truyền thống mà tiến tới thị trường năng lượng thông minh, nơi người tiêu dùng cũng có thể tham gia cung ứng năng lượng.

Theo ông, các hệ thống lưu trữ năng lượng, xe điện hay thiết bị điện thông minh hoàn toàn có thể tham gia điều tiết phụ tải và hỗ trợ vận hành lưới điện.

“Xe điện trong tương lai không chỉ tiêu thụ điện mà còn có thể phát ngược trở lại lưới điện trong những thời điểm phù hợp. Đây là nguồn lực rất lớn nếu được khai thác hiệu quả”, PGS Nguyễn Đức Huy nói.

Ông cho biết nhiều quốc gia đã ứng dụng công nghệ số để huy động hàng triệu thiết bị phân tán tham gia cân bằng hệ thống điện theo thời gian thực, qua đó giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Đồng quan điểm, TS Võ Trí Thành,Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng AI đang thay đổi mạnh mẽ cách thức vận hành các thị trường.Ông dẫn ví dụ các nền tảng số hiện nay có thể sử dụng thuật toán để dự báo cung - cầu và điều chỉnh giá theo thời gian thực. Trong lĩnh vực năng lượng, AI có thể hỗ trợ tối ưu giá điện, điều tiết phụ tải và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

“Trong tương lai, không chỉ là thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, mà sẽ là thị trường năng lượng thông minh, nơi các quyết định về giá và vận hành được xử lý gần như theo thời gian thực”, TS Võ Trí Thành nhận định.

Cần đồng bộ thể chế để khai thác hiệu quả AI

Thảo luận tại Diễn đàn, các chuyên gia cho rằng AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi cùng dữ liệu đầy đủ, hạ tầng số phát triển và khung chính sách ổn định.

TS Võ Trí Thành lưu ý công nghệ thay đổi nhanh đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt hơn trong quy hoạch và quản lý. Việc điều chỉnh chính sách thiếu ổn định có thể làm gia tăng chi phí đầu tư và giảm hiệu quả chuyển đổi năng lượng.

Vớigóc độ nhà đầu tư, ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc phát triển kinh doanh Tổ chức năng lượng Green Yellow, cho biết dòng vốn cho năng lượng xanh hiện không thiếu, trong khi công nghệ lưu trữ, điện mặt trời và quản lý tiêu thụ điện đang phát triển nhanh.Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất đối với nhà đầu tư vẫn là tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách.

“Một khi khung pháp lý rõ ràng, cơ chế minh bạch và có tính ổn định dài hạn, dòng vốn và công nghệ sẽ tự tìm đến thị trường”, ông Tuấn nói.

Kết luận phiên thảo luận, TS Võ Trí Thành nhấn mạnh ba yếu tố then chốt để phát triển năng lượng thông minh gồm: quy hoạch dài hạn, huy động hiệu quả nguồn lực và cơ chế thực thi linh hoạt, thích ứng với thay đổi nhanh của công nghệ.

Theo các chuyên gia, AI không phải là lời giải duy nhất, nhưng sẽ là công cụ quan trọng giúp Việt Nam tối ưu hệ thống năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và từng bước hình thành nền kinh tế năng lượng thông minh trong tương lai.