Mỹ “nhường” quyền chỉ huy cho đồng minh châu Âu

Mỹ vừa thông báo sẽ chấm dứt vai trò dẫn dắt Nhóm Hỗ trợ An ninh Ukraine (Security Assistance Group-Ukraine - SAG-U) vốn được thiết lập tại Đức kể từ khi xung đột Nga Ukraine nổ ra năm 2022.

Theo một quan chức Mỹ và ba nguồn tin am hiểu kế hoạch, một quốc gia thành viên NATO sẽ tiếp quản việc điều hành SAG-U trong thời gian tới. Kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát toàn diện vào năm 2022, cơ chế này đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối trang bị và huấn luyện lực lượng vũ trang Ukraine.

Việc chuyển giao quyền lãnh đạo đồng nghĩa Mỹ sẽ không còn giữ vai trò chủ đạo trong việc định hình lực lượng quân sự Ukraine trong tương lai. Đây cũng là bước đi mới nhất trong hàng loạt điều chỉnh mà chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thực hiện đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương, vốn được duy trì suốt nhiều thập kỷ.

Trong thời gian qua, Lầu Năm Góc đã cắt giảm số lượng sĩ quan Mỹ đảm nhiệm các vị trí chỉ huy tại châu Âu, hủy một số đợt luân phiên lực lượng, đồng thời rà soát việc triển khai quân trên lục địa này. Washington cũng cảnh báo các đồng minh sẽ khó tiếp tục nhận được sự hỗ trợ nếu không tăng chi tiêu quốc phòng.

Một quan chức NATO nhận định việc một sĩ quan châu Âu hoặc Canada tiếp quản vị trí chỉ huy là minh chứng cho thấy các đồng minh đang đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn trong liên minh.

Theo các nguồn tin, quá trình chuyển giao sẽ kéo dài khoảng một năm nhưng sẽ không làm gián đoạn các hoạt động hỗ trợ Ukraine. Dù NATO đảm nhận vai trò điều hành, Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ (EUCOM) vẫn sẽ tham gia thông qua vị trí phó chỉ huy là một sĩ quan Mỹ.

Để trấn an dư luận, các nguồn tin NATO khẳng định hỗ trợ Ukraine vẫn là ưu tiên hàng đầu của liên minh.

Trong khi đó, Lầu Năm Góc cho biết SAG-U vốn chỉ được thành lập với tính chất tạm thời và việc chuyển giao lần này nhằm phân chia gánh nặng giữa các đồng minh, đồng thời giúp Mỹ phân bổ nguồn lực phù hợp với Chiến lược Quốc phòng Quốc gia.

Đặt trụ sở tại Wiesbaden (Đức), SAG-U chịu trách nhiệm điều phối việc vận chuyển trang thiết bị quân sự tới Ukraine, đồng thời giám sát hoạt động huấn luyện và hỗ trợ hậu cần cho quân đội nước này.

Xu hướng tất yếu

Việc chuyển giao cũng nằm trong xu hướng Mỹ bàn giao quyền chỉ huy nhiều bộ tư lệnh NATO cho các nước châu Âu.

Tháng 2 vừa qua, chính quyền Mỹ thông báo sẽ rút bớt một số vị trí chỉ huy quân sự cấp cao tại châu Âu và chuyển quyền điều hành Bộ Tư lệnh Hỗn hợp NATO tại căn cứ Norfolk, ở bang Virginia cho Anh. Trong khi đó, Italy sẽ tiếp quản Bộ Tư lệnh Hỗn hợp tại Naples, trong khi Đức và Ba Lan sẽ đảm nhận quyền chỉ huy Bộ Tư lệnh Hỗn hợp tại Brunssum, Hà Lan - đơn vị chuyên phụ trách lực lượng đa quốc gia.

Sau các quyết định này, Mỹ đã rút một số lữ đoàn luân phiên khỏi Romania và Ba Lan. Mặc dù Tổng thống Donald Trump sau đó đảo ngược quyết định đối với lực lượng tại Ba Lan, việc khôi phục các đợt triển khai vẫn chưa được thực hiện.

Trung tướng Curtis Buzzard, người tiếp quản quyền chỉ huy SAG-U từ giữa năm 2024, sẽ rời cương vị vào ngày 4/8 và bàn giao công việc cho Trung tướng Guillaume Beaurpere, người sẽ phụ trách giai đoạn kết thúc vai trò điều hành của Mỹ.

SAG-U được thành lập tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Washington vào tháng 7/2024 và ngay từ đầu đã được xác định sẽ từng bước chuyển giao quyền lãnh đạo cho các nước châu Âu.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục thể hiện quan điểm cứng rắn với châu Âu và NATO, việc Mỹ tiếp tục thu hẹp vai trò vẫn thu hút sự quan tâm của dư luận.

Phát biểu tại cuộc họp các Bộ trưởng Quốc phòng NATO ở Brussels tháng trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh các đồng minh cần phải hành động nhiều hơn. Ông cho rằng Tổng thống Trump đã nhiều năm khẳng định NATO không thể tiếp tục là một liên minh mà gánh nặng chủ yếu đặt lên vai Mỹ, đồng thời nhấn mạnh thời kỳ đó đã chấm dứt.

Các nước thành viên NATO nhìn chung ủng hộ việc chuyển giao này và cho rằng việc châu Âu đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn là phù hợp với tình hình hiện nay.

Ukraine có cần lo ngại?

Một quan chức Ukraine cho rằng động thái trên mang lại nhiều lợi ích hơn bất lợi vì giúp giảm những rủi ro phát sinh từ các biến động chính trị tại Mỹ, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động hậu cần quân sự phục vụ Ukraine.

Tuy nhiên, một số quan chức tại Kiev lo ngại việc đặt cơ chế này trong bộ máy điều hành phức tạp của NATO có thể làm chậm quá trình đưa viện trợ ra tiền tuyến. Theo quan chức này, không quốc gia nào có thể thay thế năng lực trinh sát vệ tinh, chỉ thị mục tiêu và vận tải chiến lược bằng máy bay hạng nặng mà Mỹ đang sở hữu.

Các láng giềng châu Âu thực sự đã sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ này hay chưa, chưa kể tới việc cung cấp các nguồn lực vật chất lớn.

Đây chính là điều mà Ukraine cần phải lo ngại.

Việc thoái lui khỏi vai trò lãnh đạo của Mỹ càng khiến Ukraine lo ngại khi mà Tổng thống Mỹ Trump vừa chia sẻ rằng ông “không chắc” về kế hoạch chuyển giao công nghệ cho phép Ukraine tự lắp ráp, chế tạo các tên lửa Patriot- vũ khí mà Kiev đang khẩn thiết yêu cầu.

Tuyên bố được đưa ra chỉ chưa đầy một tháng sau khi ông khẳng định “sẽ chỉ cho Ukraine cách làm”, ngụ ý chia sẽ công nghệ chế tạo Patriot, tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Khi được hỏi về thỏa thuận này trong cuộc họp với nội các của mình hôm 31/7, ông Trump nói “chúng tôi chưa đồng ý với điều đó”, ám chỉ rằng ông đã thay đổi ý kiến ​​vì “rất khó để trao đi loại công nghệ đó” và vì nguy cơ “những người mà bạn trao công nghệ, một ngày nào đó họ có thể quay lưng lại với bạn”.

Những diễn biến này tiếp nối cách tiếp cận thất thường mà ông Trump theo đuổi với cuộc chiến ở Ukraine. Nhà lãnh đạo Mỹ đôi khi ủng hộ nỗ lực chiến tranh của Ukraine, và đôi khi lại thông cảm với lập trường của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Thậm chí, ông Trump còn từng chỉ trích những nỗ lực trang bị vũ khí cho Ukraine của người tiền nhiệm Joe Biden, ngay cả khi ông thừa nhận rằng chính ông cũng đã cung cấp vũ khí cho nước này.