Sáng nay (21/10), Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA), Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO) và Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET), phối hợp với Hội Việt - Mỹ (VUS) tổ chức Tọa đàm quốc tế với chủ đề “65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam”.

Nỗi đau kéo dài qua nhiều thế hệ

Theo ước tính, khoảng 4,8 triệu người Việt Nam đã bị phơi nhiễm chất độc hóa học, trong đó khoảng 3 triệu người là nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Hậu quả không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến những người từng sống, chiến đấu tại các vùng bị phun rải mà còn di truyền qua nhiều thế hệ. Thống kê chưa đầy đủ đến năm 2024 cho thấy, cả nước có hơn 35.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ bavà hơn 6.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ tư.

Đằng sau những con số là những gia đình phải dành nhiều năm chăm sóc người thân, những nạn nhân cần hỗ trợ y tế, phục hồi chức năng và bảo đảm sinh kế lâu dài. Không ít người gặp khó khăn trong học tập, tìm kiếm việc làm và hòa nhập cộng đồng. Trong khi đó, việc xử lý ô nhiễm dioxin, phục hồi môi trường tại các khu vực bị ảnh hưởng vẫn cần nguồn lực tài chính, công nghệ và sự phối hợp bền bỉ của các cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Đồng Huy Cương, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, nhấn mạnh, dù chiến tranh đã kết thúc hơn nửa thế kỷ, những hậu quả để lại vẫn hiện hữu trong nhiều gia đình và cộng đồng. Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam luôn xác định khắc phục hậu quả chất độc hóa học do chiến tranh là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài, gắn với chăm lo đời sống, bảo đảm an sinh xã hội và hỗ trợ nạn nhân phục hồi chức năng, hòa nhập cộng đồng.

Theo ông Đồng Huy Cương, Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách chăm sóc sức khỏe, dạy nghề, hỗ trợ sinh kế cho nạn nhân, đồng thời từng bước xử lý các khu vực ô nhiễm. Tuy nhiên, quy mô và tính chất phức tạp của hậu quả chất độc da cam đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và bạn bè quốc tế.

Ông đánh giá cao sự hỗ trợ của Chính phủ, nhân dân Hoa Kỳ cùng các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và các nhà hảo tâm trong khắc phục hậu quả chiến tranh, đặc biệt là xử lý ô nhiễm dioxin, hỗ trợ người khuyết tật tại các địa phương bị phun rải nặng nề và rà phá bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại. Những hoạt động này không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho người dân mà còn góp phần xây dựng lòng tin, thúc đẩy hòa giải và tăng cường quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ.

Chia sẻ tại tọa đàm, Đại sứ Bùi Thế Giang, Phó Chủ tịch Hội Việt - Mỹ, cho rằng, giải quyết hậu quả chiến tranh là chìa khóa để hàn gắn quá khứ và xây dựng tương lai trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ.

Theo Đại sứ Bùi Thế Giang, Việt Nam vẫn đang đối mặt với 3 hậu quả nghiêm trọng, kéo dài của chiến tranh, gồm vật liệu nổ còn sót lại tiếp tục đe dọa tính mạng và sinh kế người dân; gần nửa triệu hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, xác định danh tính và quy tập; cùng những di chứng chất độc da cam/dioxin đối với con người và môi trường.

Ông Giang nhấn mạnh, việc khắc phục những hậu quả này cần sự cam kết và hỗ trợ lâu dài về tài chính, công nghệ, chuyên môn, với kết quả thực chất, có thể đánh giá và duy trì bền vững. Đại sứ cũng kêu gọi Chính phủ, Quốc hội, doanh nghiệp và người dân Hoa Kỳ, đặc biệt là các công ty hóa chất từng tham gia sản xuất chất độc sử dụng trong chiến tranh, thể hiện trách nhiệm xã hội bằng việc chủ động tham gia các chương trình hỗ trợ nạn nhân và khắc phục ô nhiễm.

“Trách nhiệm ấy cần được cụ thể hóa bằng chương trình, bằng nguồn lực và bằng kết quả có thể đánh giá được, để đáp ứng yêu cầu thiết yếu của nạn nhân trên nguyên tắc bảo đảm tính thiết thực và bền vững”, Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh.

Ông Giang đề xuất, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chia sẻ tri thức, đào tạo và chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao năng lực cho các đối tác Việt Nam; ưu tiên chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, giáo dục, dạy nghề, tạo việc làm và sinh kế cho nạn nhân, nhất là người khuyết tật nặng và gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Đồng thời, cần tiếp tục huy động nguồn lực quốc tế để xử lý các điểm nóng dioxin, phục hồi môi trường, hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến đời sống người dân và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

Từ sẻ chia đến hành động thiết thực

Một trong những tiếng nói gây xúc động tại tọa đàm là chị Vương Thị Quyên, nạn nhân chất độc da cam/dioxin thế hệ thứ hai đến từ Quảng Trị, hiện công tác tại Trung tâm Công bằng xã hội thuộc VAVA. Sinh năm 1989, chị mang di chứng chất độc da cam từ người cha từng chiến đấu tại chiến trường Đông Nam Bộ.

Chia sẻ về cuộc đời mình, chị Quyên cho biết, từ năm 9 tuổi, chị đã phải chịu đựng những biến dạng cơ thể, căn bệnh ung thư và cong vẹo cột sống bẩm sinh. Những tổn thương ấy khiến chị phải đối mặt với nhiều khó khăn trong cuộc sống, nhưng cũng thôi thúc chị vượt lên nghịch cảnh, tiếp tục học tập và mang câu chuyện của mình đến với bạn bè quốc tế.

“Cơ thể chúng tôi có thể chịu tổn thương bởi chất độc da cam, nhưng khát vọng sống và khát vọng công lý thì không bao giờ bị khuất phục”, chị Quyên bày tỏ.

Theo chị, nỗi đau da cam không dừng lại ở một cá nhân mà còn kéo dài qua nhiều thế hệ, đặt ra gánh nặng lớn cho các gia đình và xã hội. Vì vậy, hỗ trợ nạn nhân không chỉ dừng ở sự sẻ chia về tinh thần hay những khoản trợ giúp trước mắt, mà cần được cụ thể hóa bằng các chương trình chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, hỗ trợ giáo dục, tạo sinh kế và bảo đảm cơ hội hòa nhập cộng đồng.

Gửi thông điệp tới thế hệ trẻ và bạn bè quốc tế, chị Quyên kêu gọi phát huy sức trẻ, sự sáng tạo, công nghệ và tinh thần nhân ái để tiếp tục đồng hành cùng nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, thúc đẩy công lý, xử lý ô nhiễm môi trường và hỗ trợ các gia đình bị ảnh hưởng.

“Hòa bình chưa bao giờ là điều hiển nhiên. Đó là di sản được đánh đổi bằng xương máu của cha anh và là ngọn lửa chỉ có thể vững bền bằng hành động của tuổi trẻ”, chị Quyên nhấn mạnh.

Từ những chia sẻ tại tọa đàm, các đại biểu cho rằng cần tiếp tục phát huy vai trò của đối ngoại nhân dân, các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới bạn bè quốc tế trong kết nối nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy những sáng kiến hợp tác cụ thể. Việc hỗ trợ nạn nhân cần lấy con người và cộng đồng bị ảnh hưởng làm trung tâm, bảo đảm hiệu quả và tính bền vững.

Sau 65 năm, khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin không chỉ là trách nhiệm với những nạn nhân đang sống mà còn là cam kết đối với các thế hệ tương lai. Biến sự cảm thông thành hành động, biến cam kết thành nguồn lực và kết quả cụ thể là cách thiết thực để xoa dịu nỗi đau chiến tranh, góp phần xây dựng lòng tin, hòa giải và thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế.