Tiếng máy khoan vừa dứt, khoảng lặng nhanh chóng bao trùm khu vực khai quật tại Nghĩa trang liệt sĩ Nghĩa Kỳ, xã Nghĩa Giang, tỉnh Quảng Ngãi. Dưới cái nắng tháng Bảy, những cán bộ quân y và chiến sĩ Đội K53 cẩn trọng phủi sạch lớp đất thời gian còn bám trên từng phần hài cốt trước khi lấy mẫu ADN và niêm phong theo quy trình nghiêm ngặt.

Nửa tháng nay, Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Nguyễn Trung Phát, điều dưỡng Bệnh xá B21, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, cùng đồng đội gần như không có ngày nghỉ. Dưới thời tiết nắng nóng khắc nghiệt, anh cùng đồng đội cẩn thận lấy mẫu sinh phẩm hài cốt, làm sạch, đóng gói và bảo quản trước khi bàn giao phục vụ giám định ADN.

Theo Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Nguyễn Trung Phát, công việc đòi hỏi sự chính xác và cẩn trọng trong từng thao tác để bảo đảm chất lượng mẫu.

"Công việc hằng ngày của chúng tôi là đi tham gia lấy mẫu để tìm danh tính cho các liệt sĩ. Đi tìm những phần hài cốt của các bác rồi làm sạch, đóng gói để bảo quản, đưa về Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi phục vụ giám định. Với quyết tâm của người lính, chúng em sẽ cố gắng hết sức để góp phần tìm lại danh tính cho các bác",Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Nguyễn Trung Phát cho biết thêm.

Theo kế hoạch, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi tổ chức lấy mẫu ADN đối với 228 hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang liệt sĩ Nghĩa Kỳ. Dự kiến công việc hoàn thành trong khoảng 10 ngày, tuy nhiên cán bộ, chiến sĩ Đội K53 đang nỗ lực rút ngắn thời gian xuống còn 7-8 ngày.

Nhiều phần mộ được xây dựng kiên cố với nhiều lớp bê tông, thời tiết nắng nóng nên công việc càng thêm vất vả.

Trung tá Trần Đức Độ, Phân đội trưởng Phân đội 3, Đội K53, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi vừa hoàn thành nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam tại Lào về, lại tiếp tục lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính các liệt sĩ.

Trung tá Trần Đức Độ chia sẻ: "Chúng tôi mang hết tinh thần trách nhiệm và quyết tâm để góp phần làm vơi đi nỗi đau chiến tranh đối với thân nhân các gia đình liệt sĩ. Dù thời tiết khắc nghiệt, nhiều ngôi mộ được xây dựng kiên cố với nhiều lớp bê tông, anh em vẫn quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ".

Khu vực đường Trường Chinh, phường Đắk Cấm và Kon Tum,tỉnh Quảng Ngãi, nhiều nhân chứng và cựu chiến binh cho rằng vẫn còn những hố chôn tập thể từ thời chiến. Từng tín hiệu từ máy radar xuyên đất, từng lời kể của nhân chứng đều được lực lượng tìm kiếm đối chiếu, xác minh trước khi mở hố đào.

Sau hơn 4 tháng triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Quảng Ngãi đã tìm kiếm, quy tập được 19 hài cốt liệt sĩ, đồng thời lấy mẫu sinh phẩm của hơn 1.100 hài cốt tại các phần mộ phục vụ giám định ADN. Riêng tại khu vực đường Trường Chinh, phường Đăk Cấm và Kon Tum lực lượng chức năng đã huy động hơn 1.000 ngày công, đào và sàng lọc hơn 3.500 m³ đất đá, quy tập được 3 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật đặc trưng của bộ đội Việt Nam. Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục tiếp nhận xác minh thêm 6 khu vực nghi còn hài cốt liệt sĩ để tổ chức tìm kiếm.

Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn được nối dài sang nước bạn Lào và Campuchia. Trong mùa khô 2025-2026, Đội K53, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với các địa phương của Lào và Campuchia quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam, đưa các anh trở về Tổ quốc.

Tỉnh Quảng Ngãi còn là địa phương được Quân khu 5 lựa chọn triển khai điểm lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN. Toàn tỉnh hiện có 130 nghĩa trang liệt sĩ với 38.000 phần mộ, trong đó khoảng 13.700 phần mộ chưa có thông tin thuộc diện lấy mẫu. Đến nay, các đội công tác đã triển khai tại 28 nghĩa trang, lấy mẫu hơn 1.100 hài cốt tại các phần mộ, thu được gần 930 mẫu sinh phẩm đạt yêu cầu phục vụ giám định ADN.

Ông Hồ Văn Niên, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi yêu cầu tiếp tục rà soát, xác minh các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ trên địa bàn; không bỏ sót bất kỳ nguồn tin nào do nhân dân cung cấp. Những khu vực đã có đủ căn cứ cần chủ động tổ chức tìm kiếm ngay. Đối với các vị trí cần thiết bị chuyên dụng phải kịp thời đề xuất Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hỗ trợ khảo sát trước khi khai quật.

Ông Hồ Văn Niên nhấn mạnh: "Ban Chỉ đạo 515 tỉnh nếu có phương tiện thì mình cho ra tìm trước. Còn nếu không có phương tiện thì đề nghị với Ban Chỉ đạo Trung ương để chúng ta đánh giá rồi sau này sẽ làm tiếp tục. Theo nguyên tắc là nơi nào chưa có vật kiến trúc cứng ở phía trên thì ta sẽ làm ở những nơi đó. Còn những nơi có vật kiến trúc phía trên gây khó khăn cho quá trình thực hiện thì chúng ta sẽ làm dần từng bước”.