Xây dựng cơ sở dữ liệu giá để ngăn nâng khống giá gói thầu

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành và tập trung vào 4 nhóm vấn đề trọng tâm.

Nhóm thứ nhất nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Dự thảo xác định rõ phạm vi áp dụng Luật Đấu thầu và pháp luật liên quan; không áp dụng luật này đối với các lĩnh vực, vấn đề đặc thù đã được pháp luật chuyên ngành quy định; đồng thời xác định nguyên tắc áp dụng khi có sự khác biệt giữa các luật.

Nhóm thứ hai gồm các quy định nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu. Dự thảo bổ sung chính sách, nguyên tắc cơ bản áp dụng nhà thầu quản lý, trao quyền chủ động cho nhà thầu gắn với trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ, chi phí và hiệu quả. Đáng chú ý là việc xây dựng cơ sở dữ liệu giá, tích hợp dữ liệu thuế, hải quan để tham chiếu giá thị trường, ngăn nâng khống giá gói thầu; hoàn thiện cơ chế ưu tiên, ưu đãi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa...

Nhóm thứ ba hướng đến đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Dự thảo trao cho chủ đầu tư quyền quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp gắn với trách nhiệm; bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh khi chưa xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu; mở rộng chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Bên cạnh đó, áp dụng đấu thầu trước để đẩy nhanh tiến độ; quy định hợp đồng chỉ nêu khung nguyên tắc, điều kiện và thủ tục thực hiện; đồng thời cắt giảm sơ tuyển, mời quan tâm, kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu và giảm phương thức đấu thầu 2 giai đoạn.

Nhóm thứ tư tập trung nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát. Dự thảo bổ sung hành vi bị cấm như nâng khống giá gói thầu; hoàn thiện quy định về sử dụng thầu phụ bất hợp pháp, ngăn chuyển nhượng thầu trái phép; thống nhất đầu mối giám sát, tăng phân tích dữ liệu, cảnh báo vi phạm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; làm rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu và tổ chuyên gia.

Mở rộng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình

Báo cáo thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với định hướng chuyển trọng tâm từ quản lý quy trình, thủ tục sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra; tăng phân cấp, phân quyền, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm.

Việc sửa đổi cần hướng tới thiết kế quy trình đơn giản, giảm chi phí tuân thủ, giảm các khâu trung gian, hình thức và làm cho đấu thầu trở thành công cụ quản trị minh bạch, hiệu quả, để các chủ thể có động lực tự nguyện áp dụng vì lợi ích thiết thực mang lại.

Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá tác động thực chất, lượng hóa chi phí tuân thủ và lợi ích của từng chính sách thay đổi lớn; lấy ý kiến rộng rãi để nhận diện đầy đủ rủi ro, bảo đảm tính khả thi và chỉ sửa đổi những vấn đề đã "đủ chín, đủ rõ" từ thực tiễn.

Về phạm vi điều chỉnh, cần phân định rõ mối quan hệ giữa Luật Đấu thầu với pháp luật chuyên ngành để tránh chồng chéo. Đồng thời, làm rõ giới hạn quyền tự quyết, xác định rõ thẩm quyền và chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng đối với từng quyết định gắn với công khai, trách nhiệm giải trình và hậu kiểm, tránh tình trạng trao quyền nhưng không rõ căn cứ dẫn đến tâm lý e ngại, không dám quyết định.

Về các hành vi bị cấm, cơ quan thẩm tra cho rằngcần rà soát để xác định rõ các hành vi thông thầu, gian lận, phòng ngừa xung đột lợi ích ngay từ thời điểm tham dự thầu; rà soát việc bỏ hạn chế đối với nhà thầu có người từng giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý tại chủ đầu tư, bên mời thầu trong thời hạn 12 tháng khi đã có cơ chế điều chỉnh tương ứng; bảo đảm việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi thực chất vai trò, năng lực của nhà thầu chính.

Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là phương thức cơ bản bảo đảm tính cạnh tranh; rà soát các tiêu chí định tính để tránh ngoại lệ quá rộng. Các trường hợp đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu, đặt hàng hay lựa chọn trong trường hợp đặc biệt chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết và có cơ chế kiểm soát phù hợp. Khi lược bỏ phương thức hai giai đoạn hai túi hồ sơ, cần có cơ chế thích hợp cho gói thầu phức tạp để bảo đảm tính khách quan, so sánh giữa các nhà thầu.

Thường trực Ủy ban đề nghị hoàn thiện Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu, công khai thông tin, giám sát, hậu kiểm và xử lý vi phạm; bảo đảm mở rộng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình, không phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc hạn chế cạnh tranh không cần thiết.