Sau hơn 15 năm thực thi, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý lĩnh vực này. Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại điện tử, chuỗi cung ứng toàn cầu và mô hình kinh doanh mới khiến nhiều quy định không còn theo kịp thực tiễn.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vì vậy đề xuất nhiều chính sách mới theo hướng quản lý dựa trên nguy cơ, tăng hậu kiểm, đẩy mạnh chuyển đổi số, siết quản lý kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử và nâng cao trách nhiệm đối với thức ăn đường phố, suất ăn tập thể.

Kiểm soát an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng

Đây là chính sách nền tảng của dự thảo Luật, với mục tiêu quản lý an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng, tiệm cận phương thức quản lý của các nước phát triển.

Theo đó, công tác quản lý sẽ bao quát các khâu từ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ, sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông trên thị trường đến tiêu dùng.

Đáng chú ý, cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở kiểm nghiệm sẽ được tăng cường vai trò trong hoạt động kiểm tra, giám sát, chủ động lấy mẫu đối với thực phẩm lưu thông trên thị trường nhằm phát hiện sớm nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Siết hậu kiểm, quản chặt sàn thương mại điện tử

Chính sách này hướng tới đổi mới phương thức quản lý sản phẩm theo toàn bộ vòng đời, bảo đảm tất cả thực phẩm lưu hành trên thị trường đều được giám sát trên cơ sở đánh giá nguy cơ.

Đối với giai đoạn trước khi lưu hành, dự thảo quy định từng nhóm thực phẩm sẽ áp dụng phương thức quản lý phù hợp. Một số nhóm phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi đưa ra thị trường, trong khi một số nhóm khác được lưu hành mà không phải công bố trước nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát sau lưu hành.

Đối với giai đoạn sau lưu hành, cơ quan quản lý sẽ thực hiện giám sát, phân tích nguy cơ, phòng ngừa, xử lý sự cố và truy xuất nguồn gốc thông qua hệ thống thông tin an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Xây dựng "hồ sơ số" cho thực phẩm bằng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia

Một trong những thay đổi lớn của dự thảo là thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm. Theo Bộ Y tế, đây sẽ là nền tảng quan trọng để hiện đại hóa công tác quản lý, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và kiểm soát rủi ro.

Cơ quan quản lý sẽ từng bước số hóa toàn bộ dữ liệu, xử lý thủ tục hành chính trên môi trường điện tử và xây dựng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương. Dự thảo cũng đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã số, mã vạch, nhãn điện tử và nền tảng truy xuất nguồn gốc để hỗ trợ phân tích nguy cơ, cảnh báo sớm, thu hồi sản phẩm và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu sẽ được kết nối với cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian xử lý khi xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm.

Tăng trách nhiệm với thức ăn đường phố và suất ăn tập thể

Dự thảo tiếp tục kế thừa các quy định hiện hành về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với thức ăn đường phố, đồng thời mở rộng áp dụng đối với loại hình cung cấp suất ăn tập thể.

Theo đó, các cơ sở phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về địa điểm kinh doanh, nguyên liệu, phụ gia thực phẩm, dụng cụ chế biến, người trực tiếp kinh doanh; thực hiện lưu mẫu thực phẩm, cập nhật kiến thức chuyên môn và có phương án xử lý khi xảy ra sự cố.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc lưu giữ hóa đơn, chứng từ hoặc tài liệu chứng minh nguồn gốc nguyên liệu để phục vụ truy xuất khi cần thiết; thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và thông báo thông tin với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.

Đồng thời, UBND cấp xã được giao thêm trách nhiệm trong đảm bảo an toàn thực phẩm; chủ động phòng ngừa, xử lý các sự cố và vụ ngộ độc thực phẩm; tiếp nhận phản ánh của người dân; cập nhật thông tin vi phạm, cảnh báo và kết quả xử lý lên hệ thống thông tin an toàn thực phẩm quốc gia.

Theo Bộ Y tế, các chính sách mới được xây dựng theo hướng tăng cường hậu kiểm, quản lý dựa trên nguy cơ và ứng dụng công nghệ, vừa bảo đảm an toàn thực phẩm cho người dân, vừa tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư bài bản, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, thay vì gia tăng các thủ tục tiền kiểm còn bộc lộ một số hạn chế.