Thực tế nhiều DN công nghiệp hỗ trợ (CNHT) vẫn đứng ngoài chuỗi giá trị, thiếu cơ hội tiếp cận kinh nghiệm, vốn và mặt bằng sản xuất. Đây là thực trạng cần sớm được thay đổi nếu muốn phát triển CNHT một cách bền vững. Ông Nguyễn Quang Thắng, Giám đốc Công ty CP Công nghiệp Bảo Minh Châu cho biết, thách thức lớn nhất của DN hiện nay không chỉ là thị trường, còn nằm ở yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn quốc tế.

“DN Việt Nam muốn có chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, bắt buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, công nghệ, quản trị và môi trường. Muốn làm được điều đó, DN cần nguồn vốn đủ lớn để đầu tư hạ tầng, công nghệ và nhân lực”,ông Thắng nêu.

Mặc dù nhiều DN Việt Nam có không ít kinh nghiệm sản xuất trong các lĩnh vực cơ khí, điện, điện tử, nghiên cứu chế tạo, nhưng hạn chế lớn hiện nay vẫn là tiềm lực tài chính. Việc đầu tư công nghệ cao, xây dựng mặt bằng hạ tầng đạt chuẩn, phát triển đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và các phòng thí nghiệm nghiên cứu và phát triển (R&D) đòi hỏi nguồn vốn rất lớn và dài hạn.

Ông Nguyễn Quang Thắng cho biết thêm, không ít sản phẩm của DN phải mang đi thử nghiệm, chứng nhận tại các thị trường quốc tế như Đức, Australia… để đạt chứng chỉ chất lượng toàn cầu. Đây là điều kiện bắt buộc nếu muốn tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, nhưng chi phí cho các hoạt động này không hề nhỏ.

Hiện nay cả nước có gần 7.000 DN CNHT, trong đó nhóm DN sản xuất linh kiện, phụ tùng giữ vai trò chủ lực, cung ứng cho các ngành công nghiệp chế tạo như ô tô, xe máy, cơ khí, điện, điện tử. Một số lĩnh vực đã đạt tỷ lệ nội địa hóa tương đối cao, tạo lợi thế cạnh tranh so với hàng nhập khẩu.

Tuy nhiên, theo Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), xét trên tổng thể, tỷ lệ nội địa hóa của nhiều ngành vẫn ở mức thấp, chỉ khoảng 30% - 40%, chưa đạt mục tiêu 50% - 60% theo định hướng của Chính phủ. Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh về giá còn hạn chế; trình độ khoa học - công nghệ của nhiều DN mới ở mức trung bình; khả năng ứng dụng nghiên cứu khoa học và phát triển sản phẩm mới còn yếu.

Tăngtính kết nối bền chặt

Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có khi chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, mở ra khả năng tham gia sâu hơn vào khâu sản xuất linh kiện, nguyên phụ liệu thay vì chỉ dừng ở lắp ráp. Nhiều chuyên gia cho rằng, những rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, dữ liệu minh bạch, chất lượng sản phẩm và năng lực tài chính vẫn là những thách thức lớn.

Ông Nguyễn Mạnh Linh, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu Công nghiệp, Viện Nghiên cứu Chiến lược - Chính sách Công Thương cho biết, Việt Nam đã sớm có chủ trương phát triển CNHT, hệ thống chính sách tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, phần lớn DN trong nước có quy mô nhỏ, thiếu vốn, công nghệ và năng lực quản trị nên chưa khai thác hiệu quả cơ hội thị trường. “Sau gần 20 năm phát triển, kết nối giữa DN FDI và DN trong nước vẫn còn lỏng lẻo, chưa hình thành được các chuỗi cung ứng ổn định, bền vững”,ông Linh đánh giá.

Tại Nghị định số 205/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025 đã bổ sung nhiều chính sách quan trọng về hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Theo đó, tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đổi mới và hoàn thiện công nghệ để sản xuất sản phẩm CNHT thuộc danh mục ưu tiên, sẽ được hưởng ưu đãi từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao cùng các chính sách hỗ trợ khác.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế phân cấp cấp giấy xác nhận ưu đãi. DN nhỏ và vừa do UBND tỉnh, thành phố cấp; DN lớn do Bộ Công Thương thẩm định. Nghị định cũng bổ sung danh mục sản phẩm CNHT ưu tiên phát triển, tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho DN.

Cụ thể hóa Nghị định 2025, cuối năm 2025, UBND TP. Hà Nội cũng đã ban hành Quyết định số 6126/QĐ-UBND, phê duyệt Chương trình phát triển CNHT giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Trong đó đặt mục tiêu phát triển CNHT theo chiều sâu, gắn với chuỗi giá trị toàn cầu, lấy DN làm trung tâm và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Trọng tâm là tăng tính tự chủ nguồn cung linh kiện, phụ tùng, vật liệu; giảm phụ thuộc nhập khẩu; hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng…

Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịchHiệp hội Doanh nghiệp CNHTTP. Hà Nội (HANSIBA), DN CNHT của Hà Nội và cả nước đã tham gia ngày càng sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu.“Không còn thời kỳ DN Việt Nam không làm nổi con ốc vít. Hiện nay, nhiều DN đã cung ứng linh kiện cho các tập đoàn đa quốc gia, tham gia vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như linh kiện điện tử, thiết bị bán dẫn, phụ trợ hàng không - vũ trụ”,ông Hoàng nhấn mạnh.

Với nền tảng công nghiệp tương đối hoàn chỉnh, hệ sinh thái công nghệ cao đang hình thành và chú trọng vào nguồn nhân lực, nếu tận dụng tốt cơ hội và triển khai chính sách một cách thực chất, giai đoạn tới sẽ là thời điểm các DN CNHT vươn mình về chất, từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.