Hai trận động đất mạnh xảy ra ngoài khơi bờ biển phía Bắc Venezuela và khu vực thủ đô Caracas ngày 24/6 đã khiến ít nhất 235 người thiệt mạng. Giới chức lo ngại con số thương vong có thể còn tăng khi lực lượng cứu hộ tiếp tục tìm kiếm trong đống đổ nát của các công trình bị sập.

Trước thảm họa này, trận động đất nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại của Venezuela xảy ra năm 1967, cướp đi sinh mạng của 240 người.

Nằm trên nhiều đới đứt gãy kiến tạo phức tạp, Mỹ Latinh từ lâu thường xuyên hứng chịu các trận động đất mạnh, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về người và tài sản. Dưới đây là 10 trận động đất có số người thiệt mạng cao nhất trong lịch sử khu vực. Dữ liệu được tổng hợp từ Cơ sở dữ liệu Động đất nghiêm trọng của Trung tâm Thông tin Môi trường Quốc gia Mỹ (NCEI) và Dịch vụ Dữ liệu Thế giới về Địa vật lý.

Động đất Haiti năm 2010

Độ lớn: 7,0

Số người thiệt mạng: 316.000

Mặc dù có cường độ thấp hơn nhiều trận động đất khác trong danh sách, trận động đất xảy ra tại Haiti năm 2010 vẫn là thảm họa động đất gây chết người nhiều thứ hai trong lịch sử thế giới, chỉ sau trận động đất tại tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc) năm 1556 với khoảng 830.000 người thiệt mạng.

Nguyên nhân khiến số người tử vong đặc biệt cao là do tâm chấn nằm gần thủ đô Port-au-Prince - khu vực đông dân nhưng cơ sở hạ tầng yếu kém, nhiều công trình không được thiết kế để chịu rung chấn mạnh. Chất lượng xây dựng thấp, phổ biến các công trình bê tông không đạt tiêu chuẩn cùng năng lực ứng phó thiên tai hạn chế đã khiến hậu quả càng nghiêm trọng.

Thảm họa gây thiệt hại ước tính khoảng 8 tỷ USD, tương đương gần 120% GDP của Haiti năm 2009.

Chuỗi động đất Ecuador - Colombia năm 1868

Độ lớn: 7,7

Số người thiệt mạng: 70.000

Chuỗi động đất bắt đầu bằng một trận rung chấn nhẹ rạng sáng 15/8/1868 và trận động đất có cường độ mạnh nhất là 7,7 độ xảy ra vào sáng hôm sau. Thảm họa phá hủy nhiều thị trấn, khiến khoảng 40.000 người thiệt mạng tại Ecuador và 30.000 người tại Colombia.

Theo một cuốn sách do ủy ban chính phủ Ecuador công bố cùng năm, thành phố Ibarra vẫn đang chìm trong giấc ngủ khi động đất xảy ra lúc 1h15 sáng 16/8/1868. Chỉ trong chưa đầy ba giây, thành phố gần như biến thành một nghĩa địa khổng lồ, phần lớn cư dân bị chôn vùi ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Động đất Peru năm 1970

Độ lớn: 7,9

Số người thiệt mạng: 66.794

Trận động đất ngoài khơi Peru đã kích hoạt vụ lở đất gây chết người nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử, sau khi làm mất ổn định sườn phía Bắc của ngọn núi cao nhất nước này. Khối băng và đá khổng lồ lao xuống các thị trấn Yungay và Ranrahirca với tốc độ lên tới 335 km/h. Dòng lở mang theo gần 80 triệu m³ băng và đá, chôn vùi các khu dân cư dưới lớp bùn dày tới 4 m.

Riêng tại Yungay có khoảng 19.000 người thiệt mạng, chỉ khoảng 2.500 người sống sót. Nhiều thành phố khác như Chimbote và Huaraz bị phá hủy tới 70%, trong khi gần 1 triệu người mất nhà cửa.

Động đất Ecuador năm 1797

Độ lớn: 8,3

Số người thiệt mạng: 40.000

Đây là trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận tại Ecuador. Trận động đất đạt cấp cường độ thứ hai trên thang cường độ Mercalli cải tiến, gây ra hàng loạt vụ lở đất và tàn phá trên diện rộng, ảnh hưởng tới nhiều thành phố như Quito, Riobamba, Latacunga và Ambato.

Theo các ghi chép lịch sử và lời kể của nhân chứng, các công trình đã sụp đổ chỉ trong vài giây do rung lắc dữ dội.

Động đất Chile năm 1939

Độ lớn: 8,3

Số người thiệt mạng: 30.000

Chile là quốc gia từng ghi nhận trận động đất mạnh nhất lịch sử thế giới với độ lớn 9,5 vào năm 1960. Tuy nhiên, trận động đất gây nhiều thương vong nhất tại nước này lại là trận động đất xảy ra năm 1939 ở thành phố Chillán.

Theo nhà địa chấn học Cinna Lomnitz, nguyên nhân khiến số người tử vong cao là do nhiều công trình được xây dựng bằng vật liệu yếu như gạch đất và gần như không có thiết kế kỹ thuật chống chịu lực ngang do động đất.

Thảm họa đã phá hủy các thành phố Chillán và Concepción, đồng thời thúc đẩy Chile ban hành bộ quy chuẩn xây dựng chống động đất đầu tiên.

Động đất Venezuela năm 1812

Độ lớn: 7,7

Số người thiệt mạng: 26.000

Một nghiên cứu công bố năm 1962 cho rằng đây thực chất là ba trận động đất liên tiếp xảy ra gần nhau và kích hoạt lẫn nhau. Khoảng 90% thủ đô Caracas bị phá hủy. Hàng nghìn người cũng thiệt mạng tại Barquisimeto, Mérida, La Guaira và San Felipe.

Mỹ đã gửi lương thực và tiền hỗ trợ Venezuela, được xem là một trong những hoạt động viện trợ nhân đạo quốc tế đầu tiên.

Động đất Arica năm 1868

Độ lớn: 8,5

Số người thiệt mạng: 25.000

Trận động đất xảy ra tại thành phố Arica, khi đó thuộc Peru (nay thuộc Chile), phá hủy hàng loạt thành phố gồm Arica, Arequipa, Moquegua, Mollendo và Ilo. Động đất cũng gây ra sóng thần tàn phá nhiều thành phố cảng của Peru, với các đợt sóng lan xa tới Hawaii và New Zealand.

Động đất Guatemala năm 1976

Độ lớn: 7,5

Số người thiệt mạng: 23.000

Trận động đất xảy ra lúc 3h sáng tại khu vực đông dân cư, bao gồm cả thủ đô Guatemala City, gây thiệt hại trên diện tích hơn 100.000 km².

Hàng loạt ngôi nhà xây bằng gạch đất bị san phẳng, trong khi các dư chấn mạnh tiếp tục làm gia tăng số người thiệt mạng. Khoảng 1,2 triệu người mất nhà cửa và gần 40% số bệnh viện trên cả nước bị phá hủy.

Động đất Venezuela năm 1797

Độ lớn: Chưa xác định

Số người thiệt mạng: 16.000

Nhà địa lý và tự nhiên học người Đức Alexander von Humboldt đã ghi chép về trận động đất này. Thảm họa đã hủy thị trấn Cumaná và khu vực lân cận.

Các nhân chứng cho biết trước khi động đất xảy ra, họ nghe thấy những tiếng động lớn phát ra từ lòng đất và ngửi thấy mùi lưu huỳnh. Một tài liệu thống kê động đất xuất bản năm 1855 còn mô tả hiện tượng “lửa bùng lên từ mặt đất, tiếp theo là tiếng động dưới lòng đất như nước sôi, rồi sau đó là các rung chấn” gần vịnh Cariaco.

Động đất Argentina năm 1861

Độ lớn: Chưa xác định (một số tài liệu ước tính khoảng 7,2)

Số người thiệt mạng: 14.000

Trận động đất xảy ra gần nửa đêm và phá hủy phần lớn các công trình tại thành phố Mendoza, trong đó có Vương cung thánh đường San Francisco.

Hệ thống đèn khí phổ biến thời bấy giờ đã làm bùng phát nhiều đám cháy kéo dài nhiều ngày giữa đống đổ nát, kéo theo tình trạng cướp bóc và hỗn loạn trên diện rộng.